kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Tom hil da / Marie Darrieussecq (Karlos Zabala) / Alberdania, 2008

Doluaren hitzak Beñat Sarasola / Berria, 2008-07-13

Euskaraz irakurri dezakegun Marie Darrieussecq-en bigarren liburua da Tom hil da hau. Lehenago, 2004an, idazlearen opera prima arrakastatsua argitaratu zen, Ahardikeriak —Truismes—, Alberdaniaren eskutik hau ere. Tom hil da, berriz, Darrieussecqen azkeneko emaitza da, zeina 2007an P.O.L argitaletxeak publikatu baitzuen, Tom est mort izenburupean. Hasi-hasieratik polemika eragin zuen liburuak, Camille Laurens idazleak bere aurreko liburu bati —Philippe— “plagio psikikoa” egin izana egotzi baitzion Darrieussecqi. Laurensen liburuak gehiago zuen testigantzatik, bere bizitzako benazko pasarte batean oinarritzen zelako, alegia, bere semearen heriotzean; Darrieussecq, aitzitik, fikzioaz baliatu da seme baten heriotza kontatzeko. Eztabaidak auzitan jarri zuen idazleak zuzen-zuzenean bizi izan ez dituen gertaerak idazteko duen eskubidea, hots, fikziorako eskubidea.

Kontu zaharra da, ordea, literatura egian baino egiantzekotasunean oinarritzen dela. Gogora ekar ditzagun Poetika-ko Aristotelesen hitzak, Kristo aurreko IV. mendekoak: “Poetaren (idazlearen) eginbeharra ez da gertatutakoa kontatzea, gerta litekeena baino, posible dena, egiantzekotasuna eta beharrezkotasunaren arabera”. Kontua ez da, honenbestez, Darrieussecqek bizitzan seme bat galtzearen tragedia pairatu duenentz, testu sinesgarri eta eraginkorra osatzea erdietsi duen baizik.

Alde horretatik, ez dut uste liburuari gauza asko lepora dakizkiokeenik, oro har, sinesgarritasun handiarekin kontatzen ditu-eta lau urte eta erdiko semea galdu ostean ama batek pentsatu eta pasatu behar dituenak. Xehetasun handiz narratzen dira heriotzaren ondorengo eginbehar dorpe denak: hilerria, heriotzaren berri ematea… Liburua Tomen amak, bere semea hil eta hamar urte geroago idatzitako koadernoa da, zeinetan tragediaren ondorengo bere prozesu psikologiko latza kontatzen baita. Aldi berean azaltzen dira amaren pentsamendu eta burutazioak, kontzientzia jario gisa, eta heriotzaren inguruan berari eta bere familiari jazotako gertakariak. Testua, bada, “ni” indartsu batek gobernatzen du, esaldi motzeko idazkera sarkorrarekin.

Emaitza irregular samarra begitandu zait. Eleberriko lehenengo partea astunegia egin zait, errepikakorregia, ez zait iruditu idazleak ongi asmatu duenik hor amaren oinazea adierazten. Inpresioa izan dut kiosko-literaturako liburu sentimental eta topifikatu baten aurrean nengoela, eleberri sendo baten aurrean baino. “Haur hilak, ikaragarria da”, edo “Vincek luzatu zidan banillazko izozkiak banillazko izozki-zaporea zeukan” bezalako esaldiek hasierako tonu melenga horren adibide izan daitezke.

Haatik, liburuak gora egiten du apurka-apurka, amaren barne mundu fazati horretatik aldendu eta kanpoko munduko kontuez mintzatzen den ahala. Idazleak aski adimentsu berreraikitzen du istorioa. Informazioa ez da linealki eta ordenatuta ematen, tantaka eta estrategikoki baizik, eta esaterako, bukaera arte ezingo ditu jakin irakurleak Tomen heriotzaren inguruko gorabehera zehatzak. Horrek guztiak testuari interesa gehitzen dio, eta irakurlea harrapatzea lortzen du. Zinez ongi osatuak dira zenbait pasarte, irakurle laztuenari ere zirrara eragingo dizkietenak. Horren adibidetzat har litezke amak etxeko zokoetan magnetofonoak jartzen dituenekoa, ala Stella txikia “T” esaten hasten denekoa.

Tom hil da honetan, esan gabe doa, gai delikatu eta zail bati heldu dio Darrieussecqek, eta niri bederen, sentipen gazi-gozoa utzi dit. Baloratzekoa da idazleak zeinen ondo eta sineskor landu duen gaia, baina idazkerak sarritan kirrinka egin dit.

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak