susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Eraldaketaren testigantza | Labur eta sakon »

Ulhaintsaren negarra / Jon Garmendia / Elkar, 2026

Itzuleraren testigantza bat Aiora Sampedro / El Diario Vasco, 2026-04-03

Jon Garmendia “Txuria”-k (Urnieta, 1972) “Ulhaintsaren negarra” (Elkar) poema liburua argitaratu du berriki. Ezaguna zutabegile eta musikari nahiz letragile gisa —Etzakit, Esne Beltza, Berri Txarrak, Patxuko Nice…—, liburuan eman du orain bere ekarpena. Poema liburuan bere deserriko bizipenak bildu ditu. Hartara, zazpi ataletan banatuta, haurtzaroko, gaur egungo, deserriko, itzaleko nahiz kartzelan emandako egunetako kronika egiten du orriz orri. Poetak bere bizitzaren atzera begirako ariketa bat egiten duenez, iragan aditzak dira ugari lehen ataletan, baita Garmendiaren lirikan ohikoak diren erreferentzia sinbolikoak ere oso presente dira.

Iraganean, askatasunari erreferentziak ageri dira: argia, haizea, natura… Aldiz, ziega garaikoak edo ihesaldikoak, iluntasunak eta antzerako irudiek zeharkatuak daude. Era berean, tonu narratiboko bertso-lerroak dira hauek; poetak ez du elipsian ezkutatzen pentsatzen duena eta, testigantza tonuari lotuta, lehen pertsonan espresatzen dira emozioak. Hala ere, norberaren historia inguruko askorena delako kontziente, pertsona singularretik pluralera iragaten dira etengabe Garmendiaren pentsakizunak.

Ernesto Sabatok (Rojas, Argentina, 1911 – Santos Lugares, Argentina, 2011) zioen haurtzaroa dela aberri bakarra: horrela izanik, aberria natura bihurtzen da hemen, jada naturatik urrun bizi den poeta baten eskutik. Hala, poemategiak, izaera testimonialekoa izanagatik ere, euskal tradizioko irudiak aztertzen ditu, bere testuingurura egokituz. Azken aurreko atalak, etorkizunera begira, liburu osoari zentzua emateko balio du: poetak, herrira bueltan, deserriaren orbanak sendatuak ditu.