kritiken hemeroteka

7.202 kritika

Azken kritikak

« | »

Zulo bat uretan / Iñigo Aranbarri / Susa, 2008

Pirotekniarik gabe Beñat Sarasola / Berria, 2008-05-04

Iñigo Aranbarrik Zulo bat uretan honekin bere bigarrengo nobela publikatu du, 1994. urtean argitaratutako Emon biar yako haren ondoren. Euskal literaturaren neurri txikian bada ere, esan daiteke honako hau dela udaberri honetan argitaratutako euskal liburuen artean ikusmin handienetakoa sortu duen lana. Ikusmin justifikatua, irakurleak liburua irakurri ostean konprobatu ahalko duen legez.

Nobela hau Imanol Arellano kazetariaren inguruan osatutako kontakizuna da, ia kasualitatez Itoizko herrian urtegia dela-eta egiten ari diren hobi hustuketen inguruan ikertzen ari den kazetariarena. Dena den, liburua horretara mugatzea aski injustua da, kontakizun honetan hamaika istorio gurutzatzen baitira, zeinak sarritan elkarren artean lotura agerikorik ez baitute. Aranbarrik bat egiten du Koldo Izagirrek maiz aipatu izan dituen ideiekin. Irakurlea ez inozotzat hartzea, gehiegizko esplikazioak baztertzea (ikus, esaterako, pertsonaiak ez dituela ia sekula aurkezten), elipsi famatuaren erabilera etab. Idazkera etena, zuloduna, bada. Aranbarrik, ordea, paragrafo nahiko kriptikoen ondoren esaldi zuzen eta zorrotzak erabiltzen ditu askotan —”Hamar urte daramat Estirekin. Ez dakit beste bat egingo dugun. Ez gabiltza ongi”—, narrazioaren erritmoa ezustean hautsi eta balizko irakurle erdi-lokartua esnarazten dutenak. Idazketa era honek eragiten du arestian aipatu istorioen multiplikazioa, kontatutakoak ez kontatutakoak bezainbateko garrantzia duelako —”Eta hitzak ez datoz”— eta ebazten ez diren istorio ugari iradokitzen direlako. Hilotzen istorioaz aparte, hor daude Graf Spee korazatuarena, Oscar eta Maiterena, Imanol eta Estirena, erredakzioko sabotajearena…

Bestetik, azkoitiarrak suspensearen teknikak erabiltzen ditu maiz irakurlea istoriora lotzeko —kapitulu amaierak, adibidez—, baina beren erabilerak ez dauka zerikusi handirik suspense-nobela standarrekin. Hemen argumentua ez baita liburuak gordetzen duen eta irakurleak ebatzi behar duen sekretua, kontakizuna ez da suspensean agortzen; horregatik, Juana Ardanazen hilotzaren istorioa ez da, zenbaitetan kontrakoa badirudi ere, nobelako puntu zentrala. Akaso garrantzitsuagoa da Oscarrek Imanoli, eta bidenabar irakurleari, leporatutakoak —”hik piroteknia maite duk”— iharraren tabernan. Nobela morala baita azken batean honako hau, zenbait galdera etiko azaleratu eta beste zenbait ideia eztabaidaezin kolokan jartzen dituena: europarron jarrera hipokrita etorkinekiko, kazetariaren egitekoa, II. Mundu Gerra, Argentinako diktadura, naziak, makiak…

Lehenago esandakoaren ildotik, liburu honek irakurleari esfortzua eskatzen dio, irakurketa adi eta estua. Baliteke, batez ere hasieran, irakurleak galdu antzean sumatzea bere burua, neronek ere zalantza egin dut behin baino gehiagotan mekanismo narratibo batzuen gainean —ez ditut argi ikusten oraindik Oscarren monologoak—; baina uste dut Aranberriren prosa berezira ohitu ahala azkenean aurrera egitea merezi duela. Azkenaldian entzun dira zenbait hots esanez literatura mota batentzat —eta liburu hau hor sar litekeela pentsa dezakegu— akaso ez dagoela lekurik euskal literaturan, marjinatzera kondenatua dagoela. Edonola ere, irudipena dut ez ote garen apur bat exageratzen ari; Zulo bat uretan ez da nobela erraz-erraza izango, baina uste dut pazientzia apur batekin lasai asko eta arazo larririk gabe irakur daitekeela. Liburuaren Egunaren harira agertutako salmenten zifrek ere asuntoa erlatibizatu dute pixka bat, Zulo bat uretan izan ei baita euskarazko libururik salduena.

Azken kritikak

Film zaharren kluba
Alberto Ladron Arana

Aiora Sampedro

Errepidean
Jack Kerouac

Joannes Jauregi

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Ibon Egaña

Ez erran deus
Jon Arretxe

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Aritz Gorrotxategi

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Peru Iparragirre

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

Amaia Alvarez Uria

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Itxaro Borda

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Alex Uriarte Atxikallende

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Estibalitz Ezkerra

Inor ez delako profeta bere mendean
Asier Amezaga

Javier Rojo

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Iratxe Retolaza

Ekaitza urrun
Joanes Urkixo

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Aiora Sampedro

Artxiboa

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Hedabideak