kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Bezperaren bezpera / Aingeru Epaltza / Pamiela, 2007

Nafarroako abertzaletasunaren akats-mapa bat Bixente Serrano Izko / Berria, 2008-01-27

Egokiak, egokiak direnez, Aingeru Epaltzaren Bezperaren bezpera liburuaren azaleko irudiak, Xabier Idoateren 24 x 4 akats mapa-renak alegia. Ohiturik gaitu Pamiela argitaletxeak sinbolismoz beteriko azalak ikustera. Akats-mapa, horixe baita gure idazlearen asmoa, aztertzekoa zer egin den gaizki abertzaleen aldetik azkeneko 30 urteotan, gaurko emaitzak direnak bezalakoak izateko: Nafarroaren eta EAEren arteko distantzia gero eta luzeagoa agertzeko, Nafarroan bertan abertzale eta euskaltzaleak gero eta baztertuago gelditzeko instituzioetan eta gizartean.

Oso ikerketa pertsonal eta subjektiboa, nerabezarotik gaur arte bere begiekin ikusi duena narratzen, berak bizi izanikoaren harira gogoeta politiko eta kulturalak egiten. Prosa eder eta adierazkorraz, euskara propio eta aberatsaz, ohikoa duen bezala. Zentzu handiz, argitaletxe iruindarreko Saio eta Testigantza liburu sailean plazaratu du. Hain zuzen, saiakera bat da, baina bere autobiografiaren alde abertzale eta euskaltzalearen testigantzatik abiatu da gogoetak harilkatzeko, pisu handia hartu duelarik liburuan kontu hauetarako ongi baino hobe jantziriko hiritar oinetako baten eskarmentuak. “Hiritar oinetakoa”: erran nahi baita, ez gaudela bere burua zuritu behar duen politikari baten memorien aurrean; eta “ongi baino hobe jantzia”: hau da, betaurreko apartak dituela urte hauetan guztietan gauzak sakon begiratu eta aztertzeko. Azken buruan, bizitasuna, jatortasuna eta sinesgarritasuna ematen dizkio zimentarri autobiografiko horrek lanaren arkitekturari.

Jakin, ongi daki Aingeru Epaltzak (nola ez du jakinen haren mailako nobelagile batek!) lekuko bat ezin daitekeela narratzaile orojakile izan, eta zintzoki aitortu du liburuari buruzko elkarrizketetan bere ikuspegi pertsonal eta subjektiboa. Horretan datza lan honen ekarpena, ez, ordea, azken hamarkada hauen ikerketa erabateko eta oso bat izatean. Tradizio eta heziketa familiar nola sozio-politiko baten semea da egilea, mundu horretako betaurrekoak erabiltzen ditu begirada zorrozteko. Francoren gerran galtzaile atera eta tradizio politiko nazionalista luzeko, eskarmentu nabarmeneko giro baten kumea dugu; meritu handiz hamarkada luzeetan beldurpeko eta isileko lanari esker iraun eta memoria propioa gorde behar izan zuen giro sozio-politiko berezi haren kumea. Horrek markatzen ditu, nire ustez, neurri handi batean Aingeru Epaltzaren izaera eta ikuspuntuak. Horrek markatzen ditu, adibidez, ez soilik bere kritika errotikoa ETAri, baita ere bere gibel-beldurrak frankismo amaieran eta ostean zabaldu ziren mobilizazio masiboen aurrean. Giro berri haren alde positiboei (azken buruan, akatsak eta guzti, abertzaletasun eta euskaltzaletasunaren gizarteratzea ere islatzen zuten), mobilizapen haiek sortuko ote zituzten erreakzioen aurreko beldurra eta zuhurtasuna gailentzen zaizkie Epaltzaren idazluman. Berdintsu antzematen zaio bere gaurko esperantzak zuhur marrazten dituenean, Ibarretxeren asmoek sor ditzaketen zailtasunen aurreko bere gibel-beldurra adieraztean, adibidez.

Mereziko luke agian ikerketa historiko sozio-psikologiko bat egitea zera honetaz: frankismoaren azkenaldiko industrializazio azkarraren ondorioz Nafarroan lehertu egin zuten mugimendu berriek zein ezustean harrapatu zuten frankismoaren aurretik zetorren tradizio politikoko gutxiengo garaitu hura, tradizio horren sua ezkutuan zuhurki gorde izan zuena; eta zein mesfidati ikusi zituen gutxiengo eskarmentudun hark bertze giro sozio-politiko, kultural eta familiar batetik atera berrien (hein handi batean frankismo soziologikoaren barnetik ihesean sorturiko mugimendu berri haien) ekimenak, eskarmentu gabeak eta ausartegiak zirelakoan.

Edonola ere, horrelako subjektibotasunaz ondurik, liburu ederra, argia, sakona eta aberasgarria du honetan irakurle jakin-minak, berdin duela zein bizipenetatik edan dituen bere usteak. Horrela deritzo, behintzat, mugida berri haietara frankismo soziologiko barneko girotik ihesean jauzi egin zuen irakurle honen subjektibotasunak.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak