kritiken hemeroteka

7.504 kritika

Azken kritikak

« | »

Haragia / Eider Rodriguez / Susa, 2007

Azala eta mamia Mikel Ayerbe / Berria, 2008-01-06

Bigarren liburuak liburu traidoreak izaten direla esan zidan behin editore batek. Are gehiago, lehenengo liburuak nolabaiteko arrakasta izan eta bigarren liburuaren aurrean aurreiritziak sortzeko balio izan badu. Onerako edo txarrerako, bigarren liburuari nekez barkatzen zaizkiolako lehenengo liburuari barkatu zitzaizkionak. Horregatik, agian, han eta hemen konparatu egiten dira etengabe idazle beraren lehenengo eta bigarren liburuak, eta bietako baten aldeko hautua egiten da. Horregatik dira, beharbada, traidoreak bigarren liburuak.

Eta handik gutxira gaur izan zen Eider Rodriguezen lehen ipuin bilduma. Eta Haragia izena du bigarrenak. Hamabi narrazio biltzen ditu, eta guztietan gizon-emakumeon alderdi ezkutu eta iluna azaleratu nahi izan omen du idazleak. Narraziogintzan azkenaldiko euskal idazleen artean ikuspegi krudelaren aldeko apustua egiten dela esan izan bada, hona hemen beste adibide bat. Ipuin hauetako pertsonaia askok gordin, anker eta hotz jokatuko dute inguratzen dituen errealitate gordin, anker eta hotzaren aurrean: langabeziaren, abandonuaren, harreman defektiboen —ezen ez afektibo— edo bestelako gehiegikerien aurrean. Eta narratzaileak ikuspegi gordin, anker eta hotzez aukeratuko ditu gertaera horiek islatzeko hitzak. Gertaerak eta, nola ez, pertsonaien barne psikologia konplexua aurkezteko. Testua makulu: “Iltzeen zarata entzun du gonako patrikan. Hatz batekin iltze punta estutu du, ziztatu arte, gero ahora eraman du eta herdoilaren zaporea lehertu zaio aho-sabaian. Ez daki iltzearena edo odolarena den herdoila”. Hainbat narraziotarako aukeratutako aipuek ere hori bera ematen dute aditzera: Elfriede Jelinek-en “jasateko gai garen guztia merezi dugu” edo Elisabeth de Fontenay-ren “sufritzen duen gizaki oro da haragia” aipuak, kasu.

Irakurle honen iritziz, estiloan datza ipuin bilduma honen lorpen nagusia. Narratzaileak labana batez ebakitzen ditu pertsonaia, gertaera edota giro bat benetan nolakoa den erakusteko esaldiak, eta egoeren estutze horri narrazio osoan eusten dio. Ipuinak autonomoak dira eta euren artean ez dira korapilatzen —nahiz eta irakurleari eginiko keinu baten gisan, haragia hitza ipuin gehienetan agertu—. Baina nago ipuin guztietan azpiko ahots bat maisuki nagusitzen dela, estilo zehatz baten marmar isil baina iraunkorra aditzera ematen duena.

Ipuinen garapen narratiboak, aldiz, zalantza gehiago sor ditzake. Zenbait narrazio istorio orokorrago baten baitako une hautatuen kontaketa dira, eta argazki sekuentzia batera mugatzeko arriskuan eror daitezke. Hori esatean, Salgai ipuina datorkit burura. Beste narrazio batzuk hankamotz gelditu zaizkit, Tekla bat eta Hirugarren oparia kasu —azken hori, amaieragatik bereziki—. Ipuinotan, gertaeren garapen narratiboak baino gehiago, pertsonaien eraikuntzak pisu gehiegi ez ote duen irudipena izan dut. Eta hala ere, Nahiago nuke gezurrik ez esan, T’est très belle, Ez du katu bat balio eta Errautsak ipuin bikain bezain antologikoek gain hartu diete nire irakurketan ipuin xumeagoei. Azken batean, irakurlearen oroimenean ipuin bikainak gailentzen dira, bakoitzarenean bereak.

Usteak uste, gertaera bat dena zera da, azkenaldian nire inguruan zeresan gehien piztu duen liburua dela. Izan ere, liburuak horretarako arrazoi asko dituela deritzot, izenburutik eta azaletik hasita, narrazio hauetan irakurketa guztiz iradokitzailea aurkezten baita.

Azken kritikak

Moskito
Igor Estankona

Aiora Sampedro

Amua
Aritz Gorrotxategi

Joannes Jauregi

Moskito
Igor Estankona

Javier Rojo

Winston
Martin Etxeberria

Mikel Asurmendi

Kapitalismoa eta emakumeen aurkako indarkeria
Silvia Federici

Irati Majuelo

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Etxera bidean
Xamar

Mikel Asurmendi

Miñan
Amets Arzallus Antia

Mikel Asurmendi

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Karanbola hirukoitza
Eneritz Artetxe

Amaia Alvarez Uria

Bilduma bat
Sandro Penna

Irati Majuelo

Artxiboa

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Hedabideak