kritiken hemeroteka

7.202 kritika

Azken kritikak

« | »

Festa aldameneko gelan / Mariasun Landa (Jesus Mari Lasa) / Erein, 2007

Bizi lehendabizi Aritz Galarraga / Gara, 2007-12-22

Bat nator Beñat Sarasolak “Berria” egunkarian Festa aldameneko gelan liburuari egindako kritikan aipatu zuen ideiarekin: ez dira ohikoak kontakizun autobiografikoak euskal literaturan, nekez aurkitzen da gisa horretako lanik gurean. Inpresio bera izan nuen neronek ere Mariasun Landaren autobiografiak eragindako kitzikapenaz hausnartzean. Badirudi azkenaldion politikarien propaganda-aparatu bilakatu dela biografien azpigeneroa. Eta autobiografia literarioaren falta egiaztatzeaz gainera, autobiografia literarioaren falta nabaritu ere egin nuen nik, nahiz eta sarri politikarien biografien atzean (azal iluneko) idazleak daudela jakin. Memorien falta, esaterako. Edota egunerokoena. Baina ematen du gure idazleak ez daudela langintza horretarako, beste latitude batzuetakoak bezainbat bederen. Gauza bat da fikzio autobiografikoa idaztea eta beste bat, diferentea ustez, autobiografia literarioa idaztea, autobiografia beste hamaika fikzio posibleren artean idatzitako fikzioa dela jakin arren.

Liburuak eragindako kitzikapena ulertu ondoren (Mariasun Landaren lanei diedan estimuak ere eragingo zuen, jakina), liburuaren irakurketa bera etorri zen. 68ko urrian egin zuen Landak Parisera, eta bertan iragandako lehenengo urtean bizi izandakoen kontakizuna atondu du Festa aldameneko gelan lanean. Maiatzeko gertakizunak iragan berriak, horien olatuak bete-betean harrapatuko du 19 urteko neska gaztea, askatasun (besteren gainetik pertsonalaren) bila eta bizipen gosez abiatu dena. Eta horrela, kontu ugari azaleratuko dira irakurketan zehar, besteren gainetik atentzio gehien eman didatenak idazlearen barne bideetan gertatutakoak izan badira ere: identitateren kontzientzia hartze prozesu mingotsa (espainiarren artean arrotz, euskaldunen artean beste hainbeste) edota mojen altzoan hazia izan den neskaren benetako sexu heziketa (“Jaunaren ministroak ez zuen garaiz atera”).

Ezin ahaztu hirugarren kontu garrantzitsu bat, Mariasun Landa idazlearen hastapenak bete-betean harrapatzen baititu autobiografia honek: “sekretu bat neukan: idazle izan nahi nuen”. Lehenengo ipuinaren idazketa eta ondorengo lotsak, egunerokoan eta eskutitz mordo batean idatzitakoak, gaueko irakurketak… ederra da horrelakoak irakurtzea, gure idazle garrantzitsuenetako baten lumatik. Eta akaso liburuaren meriturik handiena da kontakizunak 19 urteko neska gaztearen ahotsa hartu duela, haren beldur eta zalantzak sinesgarriki erreproduzitu dituela, nahiz eta horrek halako lañotasun bat ezarri dion narrazioari pasarte batzuetan.

Neu ere harritu nau Festa aldameneko gelan honen orijinala gazteleraz idatzi izanak eta, orokorragoak izanagatik ere, konpartitu egiten ditut Koldo Izagirrek “Bazka” aldizkari elektronikoan plazaratu dituen zalantzak (“zergatik argitaratu ote da euskaraz —itzulita— euskal idazleak gaztelaniaz idatzi duen liburua, erdarazkoarekin batera?”) eta hausnarketak (“tamalez edo beharrik, literaturaren mugak ez ditu hizkuntzak ezartzen”). Baina hemen ere bat egin beharra dut Sarasolarekin, ahantzi egiten baita itzulpena irakurtzen ari zarela, zuzenean euskaraz idatzia izan dela uste izateraino.

Simone de Beauvoir-en kontsigna presente izan zuen Mariasun Landak Parisen egindako egonaldian: “bizitza, bizi ahala, nork bere buruari kontatu beharreko istorioa da”. Baita Ernest Hemingway-ren “bizi lehendabizi, gero idatzi” delako hori ere, seguru aski. Autobiografiaren jarraipena irakurtzeko irrikaz amaitu dut liburua. Ateak behintzat zabal-zabalik utzi ditu.

Azken kritikak

Film zaharren kluba
Alberto Ladron Arana

Aiora Sampedro

Errepidean
Jack Kerouac

Joannes Jauregi

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Ibon Egaña

Ez erran deus
Jon Arretxe

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Aritz Gorrotxategi

Munduko tokirik ederrena
Iñigo Aranbarri

Peru Iparragirre

Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti
Rosa Luxemburg

Amaia Alvarez Uria

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Itxaro Borda

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Alex Uriarte Atxikallende

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Estibalitz Ezkerra

Inor ez delako profeta bere mendean
Asier Amezaga

Javier Rojo

Neguko argiak
Irati Elorrieta

Iratxe Retolaza

Ekaitza urrun
Joanes Urkixo

Joannes Jauregi

Poesia kaiera
Yannis Ritsos

Aiora Sampedro

Artxiboa

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Hedabideak