kritiken hemeroteka

8.059 kritika

Azken kritikak

« | »

Erlojuen mekanika / Jose Luis Otamendi / Susa, 2007

Mundu gabeko gizakiak, gizaki gabeko lurrak Beñat Sarasola / Berria, 2007-12-02

Erlojuen mekanika poema liburua irakurtzen hasi aurretik nituen bi aurre-irudipen aitortu nahiko nituzke ezer baino lehen. Alde batetik, azala zatar samarra atera zaiela oraingoan Susakoei; bestetik, liburuak nigan sortutako ikusmin handia, gauzak dauden moduan, denbora tarte handia baita hamabi urte literaturan, eta horixe da Jose Luis Otamendik Lur bat zure minari gogoangarri hura argitaratu zenetik igarotako denbora tartea.

Izan ere, Erlojuen mekanika hau Lur bat zure minari harekin erkatzea ekidinezina suertatu zait, besteak beste, nahiko onartuta dagoelako hori izan dela azpeitiarraren orain arteko lanik biribilena, eta marka, beraz, ez zelako aski erraza gainditzen. Bada, esango nuke, liburu honek zenbait alderditan aurrekoa gainditzea lortzen duela, eta, honenbestez, hamabi urteko tarteak zinez merezi izan duela.

Lur bat zure minari liburuak, labur samarra izanagatik, aparteko intentsitate poetikoa zuen, bazirudien poetak bertso-lerro bakoitzean bizia zuela jokoan. Erlojuen mekanika-k, ordea, tonu patxadatsuagoa du, ez da hain oldarkorra, badauka halako etsipen puntu bat, besteak beste, liburuko elementu nagusia ere ezberdina delako: denbora. Denboraren gaineko hausnarketak errepikariak dira liburuan, titulu bertatik hasita; eta ez badira denborari buruzkoak, bere anaia edo arreba den espazioari buruzkoak izango dira. Horregatik azalduko dira poemotan, erlojuak, haurtzaroa, geroa, ezereza, ezlekuak, eta, azken batean, gai ontologiko behinena, izana eta ez izana. Eta horrela, liburuak ezin izatearen frustrazioa irudikatuko luke neurri batean, denborak sorrarazten duen errealitatearen iheskortasuna eta honen ondoriozko etsipena, nihilismoraino doana ia une batzuetan (Aritmetika ariketak). Helduleku gabeko gizakia da hemengoa, mundu gabekoa, lur gabekoa, erlojuak txikitzen tematzen dena, aberriaz ahaztu ezin dena. Izan eta ez izanaren arteko joko hori primeran irudikatzen da zenbait baliabide erretorikoetan, zehazki paradoxak (“gu mundu gara / baina mundua ez da geurea”) eta antitesiak (“gu beste batzuk gara”) erabiltzen direnean.

Zeren liburu honetako beste ezaugarri garrantzitsua idazleak darabilen hizkuntza poetikoa da eta. Lur bat zure minari-n dagoeneko sumatzen zen forma narratibo eta xehetarako joera apur bat areagotu du Otamendik Erlojuen mekanika-n. Bere ibilbidean konstantea den puntuazio zeinuei uko egiten jarraitzen du, baina hizkuntza lau horretara emanik, segida erritmiko bikainak taxutzea lortzen du aldiro-aldiro bertso-lerroak elkarren artean gainjarriz. Hau da, puntuazio zeinuak ez erabiltzea ez da kasu honetan errazkeriagatik egiten —liburu anitzetan ikusten ahal dugun bezala—, poemaren jarioaren mesedetan baizik, lerroek beraiek erritmoa garraiatzen dutelako euren baitan. Aintzat hartzekoak dira, halaber, ildo honetan, errepikapenak eta paralelismoak. Otamendiren aurreko liburuetan nekez topatzen ahal ziren baliabideok, baina iruditzen zait liburuaren gailurrean aurkitzen diren poemak gisa honetan osatutakoak direla hain justu: Mundua, Haurtzaro galdua, No man’s land, Jendetasuna (Xabier Aldairi), Aberriaz zelan ahaztu… Susmoa dut poema hauek euskal poesiako poema behinenen alboan paratu daitezkeela lasai asko. Badakit ez duela prentsa onik baieztapen biribilak egiten ibiltzeak, baina uste dut ez naizela handizkatzen ari Erlojuen mekanika azken aldiko poesia libururik onena dela badiot.

Azken kritikak

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Ibon Egaña

Amatu
Maite Lopez Las Heras

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Irati Majuelo

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

Ibai Atutxa Ordeñana

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Jon Martin-Etxebeste

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Mikel Asurmendi

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

Asier Urkiza

Ethan Frome
Edith Wharton

Nagore Fernandez

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ipuina engainua da
Iban Zaldua

Jon Martin-Etxebeste

Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—
Angel Erro

Irati Majuelo

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Maddi Galdos Areta

Ganorexia
Iñaki Segurola

Asier Urkiza

Haurrek hitza
Lidia Txukovskaia / Lidia Zhukova

Nagore Fernandez

Artxiboa

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

2021(e)ko azaroa

Hedabideak