kritiken hemeroteka

7.058 kritika

Azken kritikak

« | »

Zortzi unibertso, zortzi idazle / Ana Urkiza / Alberdania, 2006

Zortzi idazle Iban Zaldua / El País, 2007-11-19

Bitxia da Zortzi unibertso, zortzi idazle liburuak, joan den urtekoen artean nabarmengarrienetako bat, euskal letren munduan izan duen harrera epela. Jakina denez, liburu horretan, eta Hasier Etxeberriaren Bost idazle obra ezagunaren ereduan oinarriturik, Ana Urkizak prestatutako galderei erantzun zizkieten zortzi emakumezko idazlek, 1940 eta 1960ko hamarkaden artean jaiotako esanguratsuenak elkarrizketatzailearen iritziz. Tira, halako liburuekin egileren bat kendu eta besteren bat ipintzeko tentazioa izaten du beti irakurleak —nik, esaterako, Arantxa Iturberen falta sumatu dut bertan—, baina antzeko kontuak alde batera utzita, oso liburu interesgarria iruditu zait. Ohargarriak iruditu zaizkit A. Urretabizkaiaren literatur hezkuntzaren gorabeherak; izugarri identifikatu naiz M. Landak literaturaren zentzuaz duen ikuspegiarekin; biziki iradokitzaileak gertatu zaizkit A. Arkotxak geografiaren eta literaturaren arteko lokarriez egiten dituen adierazpenak; hausnartzeko modukoa L. Oñederraren aldarrikapena edozein irakurle harrapatzeko modukoa litzatekeen euskal literatura baten alde; zirraragarria I. Bordak letren boterearekiko erakutsitako sinesmena…

Alabaina, liburu honen inguruko isiltasuna ia erabatekoa izan da, batik bat Bost idazle-k izan zuen harreraren aldean: urtebetean sei kritika jaso zituen Etxeberriaren lanak; antzeko epealdi batean bakarra izan du, ordea, Urkizarenak. Horrek, hein batean, arrazoia emango lieke liburuan bertan emakume izateagatik euskal literaturaren munduan nolabaiteko diskriminazioa jasan dutela aditzera ematen duten egileei. Edo akaso isla dezake liburuaren porrota, nolabait, Etxeberriak proposatutako bost idazleen kanon unibertsalistari (baina, emaitzaren ikuspuntutik, maskulinoari) alternatiba femenino bat oposatzeko orduan; ez dela gai izan gainditzeko euskal irakurlegoaren aurreiritziak edo uste sendoak. Eta ikuspuntu horretatik zilegi da, nire iritziz, hipotesi hau egitea: eta kontrakanon unisex baten ordez beste motatako proposamen bat aurkeztu izan balitz? Esaterako, Bost idazle-ko egile horietako batzuk gordez, emakumezko batzuk eta gazteago batzuk barneratuko lituzkeen bat? Harrera ezberdina zatekeen, agian.

Niri deigarria egin zait zein desberdinak agertu zaizkidan zortzi idazle hauek, nahiz eta Urkizak harilkatutako diskurtsoak haien arteko diferentziak lausotzeko joera nabarmenegia izan; Bost idazlerekin, ordea, kontrakoa gertatu zitzaidan: nahiz eta egile bakoitzak behin eta berriro aldarrikatu beste laurekiko zein desberdina den, azkenean, ezinbestean, nolabaiteko belaunaldi edo giro batasun sentsazio bat gailendu zitzaidan.

Alde horretatik, Zortzi unibertso emakumezkoen literaturaren aldarrikapenaren inguruko kontraesan nagusien erakusle gardena dela esango nuke. Aipatu isiltasunak frogatuko luke, hein batean behintzat, mota honetako obrak beharrezkoak direla oraindik, emakumeen literatura ikusgarriago egiteko alegia. Baina, bestalde, egileen arteko lotura emakumetasunaren inguruan eraikitzean, agian ezkutuan geratzen dira idazle bezala gehiago indibidualizatzen dituzten hainbat ezaugarri, eta horrek emakumeen literaturaren apartekotasuna —eta diskriminazioa— areago iraunaraz dezakeen faktore bat da. Uxue Apaolazak Eako poesia jardunaldietan esan zuen moduan, “Literatura itotzen (…) ninduten rol edo identitateengandik ihesbidea zen —emakumetasuna barne—, (…) baina lotu zaituzte berriro, batez ere emakume zarela gogora arazten dizutelako. Eta hori, emakumeek ere potentziatu dugun zerbait da, komodoa delako talde baten barruko kide sentitzea”.

Azken kritikak

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Alex Uriarte

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Estibalitz Ezkerra

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Javier Rojo

Otto Pette
Anjel Lertxundi

Aritz Gorrotxategi

Stereo
Miren Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Duchampen inguma
Eric Dicharry

Igor Estankona

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Javier Rojo

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Aiora Sampedro

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Joannes Jauregi

Ileak uretan
Josu Penades

Amaia Serrano Mariezkurrena

Erreka haizea
Sonia González

Iratxe Esparza

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Javier Rojo

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Peru Iparragirre

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Javier Rojo

Artxiboa

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Hedabideak