kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Dudular / Joxe Mari Iturralde / Elkar, 1984

“Dudular” Luis Gutierrez Larrea / Pamiela, 1985-03

Lehendik ezaguna bazitzaigun ere, batik bat POTT aldizkari zenean idatzitako zenbait artikulu eta ipuin zela medio, iaz kaleratu zigun bere lehen liburua, DUDULAR izenekoa. Euskal literaturaren irakurleak dagoenekoz asmatu duenez Joxemari Iturralde, Jimu-z ari gara.

Aurten, ostera, liburu berri bat plazaratu du Durangoko Azokan, oraingo honetan nobelatxo bat, eta barka bekit atzizkia zeren liburuaren luzeraz dihardut eta inolaz ere ez kalitateaz.

Gaur egun nekez aurki daiteke euskal literaturako paraje mortu honetan nobela irakurgarriren bat; gehienek euskarari gorrotoa hartzeko tresna loeragileak besterik ez baitirudite. Hemen dugu, aitzitik, nobela labur bat, aise leitzen dena —eta hau ez da gutxi— non eta autoreak kondatzen baitigu garrantzirik gabeko istorio bat, arreta handiz landutako lengoaia poetiko batez baliaturik.

Iaz, noizbait, Joseba Sarrionandiak eta Bernardo Atxagak zabaldua zuten iritzi baten aurka, Jimuk defendatzen zuen hitz-lauz idatzi beharra zegoela lehenik, hizkuntza pertsonala landuz, geroago poemak sortu ahal izateko, eta aldi berean olerki batzuk biltzen ari zela aitortzen zigun. Bere aburuz poesia zen literaturako tontorrik gorena, eta haruntz jo beharko zuten beste sail guztiak. Bide horretatik doakigu, zalantzarik ez, “Nafarroako artizarra”ren egilea. Ene uste apalean azpimarratu beharra dago, halaber, nobela honen argudioa idazleari hainbat atsegin zaizkion gorabehera historiko batzuk narratzeko, hala nola gara urrun haietako lekuak, pasadizoak, pertsonaiak eta usadioak deskribatzeko abagadune eta aitzakia besterik ez dela. Juduak, mairuak, ijitoak, kristau zaharrak, kostaldeko herri marinelak eta lehorreko baserritarrak nahasten dira Euskal Herriko arragoan, bere hizkuntzan alegia. Azken finean ez al dira ba aipatutako enda eta fedeak, edan behar ditugun kultur iturriak, euskara eta kondaira berreskuratzekotan?

Baina harira lotuz, orain mintzatuko natzaizue artikulu honen hasieran aitatu dizuedan “Dudular” izeneko ipuin bildumaz. Liburuan agertzen diren narrazio guztiak ez dira berriak. Hortxe dugu, esaterako, “Lau zaldun”, euskal literaturzaleen artean hain ezaguna izan zen “Pott Tropikala” delako ale berezian argitaratua lehendabizi, liburu hau atera baino hiruzpalau urte lehenago. Honen bertsio berri bat, komiki eran moldatuta, Pamielak plazaratu zuen, zazpigarren alean.

Ez nuke neure gustoko beste ipuin bat aipatzeke uztea, bilduma honen azkena, “Uda gau bateko ametsa”, hain zuzen ere, non biziro deskribatzen baitzaizkigu arnozaleok (eta asteburuetan gehien bat) maiz ibilitako Bilbo zaharreko edandegi berri, ilun eta zaratatsu horiek.

Nabarmen da bi liburuotan Joxemari Iturralderen zaletasun mami bat, hots, Erdi Aroko kondairarekiko zaletasuna. Lehenengoaren izenburutik hasita —Egileak epigrafetzat hartzen duen Yugoslaviako Sefardiren kanta zahar baten hitza—, gai historikoa errepikatzen da behin eta berriz liburuaren ipuin gehienetan, baita azken elaberrian ere.

Ez da ahaztekoa, bestalde, idazlea astiro-astiro eraikiz doan lengoaia poetikoa eta espero dezagun, luze gabe, argitara emango digula aspalditik prestatzen bide diharduen olerki bilduma hori. Hala bedi, guztion pozgarrirako.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak