susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Gazte indarraz, gasolinazko poemak | Abereen mundua »

Aita Jose Antxieta (s.j.) dohatsua (1534-1597) / Eugenio Arozena / Azpeitiko Udala, 1997

Aita Jose Antxieta Ritxi Lizartza / Idatz & Mintz, 1997-12

Aurtengo Euskal Antzerki Topaketen ildotik, Azpeitiko Udalak orain zazpi urte euskal antzerkigileen bizitza eta lanari hurunz liburuak argitaratzeko hartutako bideari eutsiz, bi ikerketak ikusi dute argia: iruzkinaren helburua izango dena bata eta Piarres Lartzabal Carrereri buruzkoa bestea.

Sail honetan dagoeneko tarte berezia merezi izan dute Antonio Maria Labaienek, Toribio Altzagak, Léon Léonek, Anastasio Albisuk, On Manuel Lekuonak, Arkotxa anaiek, Katalina Eleizegik, Iñaki Begiristainek, Xabier Lizardik eta beste batzuk.

Jose Antxietaren antzerkigintza ezagutzeko lan interesgarria burutu du antzerkiaren munduan egile, irakasle, ikertzaile eta beste hamaika lan bete dituen Eugenio Arozena oiartzuarrak.

Liburuak bi atal nagusi ditu: Jose Antxietaren bizitzak biltzen du egilearen arreta lehen zatian eta bigarrenean, berriz, bere antzezpenei ematen zaie tartea.

Bere bizitzaren gora-behera esanguratsuenak bost ataletan banatzen ditu Eugenio Arozenak: jatorriz euskalduna izatea, Tenerifen jaioa, Coimbran hezia, bizitza Brasilen misiolari egina eta antzerkigintza unihertsala osatu izana.

Liburu hau egiteko arrazoi nagusia eta hakarra, Jose Antxietaren leinua jatorriz Azpeitikoa izatea da. Izan ere, bere aita Juan bertakoa zen, baina Kanariar irletara bizitzera joana, bertan izandako seme-alaben artekoa da Jose. Beraz, ezin esan daiteke euskal idazlea izan zenik.

Misiolaritza Brasilen egin zuen urte luzetan eta bertan sortu zituen bere antzezlan guztiak, hamahi guztira. Kristautze garai hartan Hegoamerikako herri handi hartan hilduriko hainhat zibilizaziotako jendearentzat idazten zuen eta bere antzerkigintzaren helburu nagusia apostolutza zen, entretenigarria ere izan nahirik. Eta garai hartan misiolari lanetan ibili eta antzezlanak idaztea bada, behintzat, benetako bitxikeria.

Zibilizazio-topaketa hartan erabiltzen ziren hizkuntzetan idatzirik daude bere lanak: tupiera, portugesa eta gaztelera. Bi antzezlan edo auto osorik eskaintzen zaizkigu, bata tupieran eta portugesez (Na aldeia de Guaraparim) eta bestea gazteleraz (Na visitaçao de S. Isabel).

Egia esan, oso interesgarria da garai hartan eta egoera haietan eginiko antzerkigintza-mota ezagutzeko, baina argi dago kaleratu berria den edizio honek hainhat muga dituela: alde batetik, hamabi lanetatik bi baino ez dira eskaintzen, jatorrizko hizkuntzan emanak daude eta tupieraz dagoena portugesez; beraz, ez dago euskarazko bertsiorik. Gainera, pentsatzekoa da antologia izateko helburua ere ez duela, beste hamar lanen aipamenak eta orokortasunak ez baitira ematen.

Bestalde, Arozenaren azterketa oso azalekoa da, orokortasunetara mugatzen da. Alde ona, Antxieta eta bere lana historikoki kokatzeko eginiko ahalegina eta oinarri duen informazio osagarria (bere lanen egitura paloteadoarenarekin konparatuz, argibide historikoak emanen, datu biografikoak eta bestelakoak bilduz, bibliografia zabala eskainiz…).

Antza denez, garai hartan garrantzia izan zuen eta gaur egun ere idazten dira liburuak bere lanen gainean (bilduriko liburu-azalek erakusten digute hori), baina guretzat anekdotikoa baino ez da Jose Antxietaren antzerkigintza. Egia da iturriak Penintsulako antzerkigintzan izan zituela, Erdiaroko erlijio-antzerkian eta abarretan, baina lan hau baino egokiagoa izango zen benetako antologia bat argitaratzea, literatur garrantzirik gabe, bitxikeria moduan, azpeitiar baten oinordekoak eginiko lana ezagutzeko.

Azkenik, aipatu baino ez, liburuan agertzen den euskara maila txukuna izanik, bere idazkera zabar samarra iruditu zaigula, akats ortotipografikoz beterik eta, zenbaitetan, gramatikalak ere bai. Gomendagarria litzateke beste argitalpenetarako alderdi hau zaintzea.