kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Piztiak / Miguel Torga (Bego Montorio) / Alberdania, 1997

Abereen mundua Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1997-12-06

Aski ezaguna dugu Miguel Torga portugaldarra, haren bizitzari buruzko datuak eta xehetasunak hemen ematen hasteko. Literaturaren arlo guztiak ukitu zituen, esaten den bezala: saiakera, antzerkia, nobela, autobiografia, narrazioa eta poesia. Izena, ospea eta ezagutza nobelak eman badizkio ere (A criacao do mundo, da Torgaren libururik ezagunena eta, askoren ustez, indartsuena), ez dugu ahaztu behar Miguel Torga poeta izan zela. 1928tik 1965era hamabost poesia-liburu argitaratuak zituen. Ez da gutxi.

“Piztiak”, dena dela, ez da poesia-liburua. Hala ere, poesia asko dago bere barruan gorderik: poliki-poliki zabaldua, soroan gari-hazia zabaltzen den bezala esango nuke. Izenak berak adierazten duen bezala (Bichos, jatorrizkoan), piztiak dira liburuko pertsonaiak, baina ez gaitezen engaina, ez dira fabuletako abereak, mozorroak alegia. Pertsonaiak dira, gizon-emakumeak pertsonaiak izan daitezkeen modura. Miguel Torgak aberen istorioak kontatzen ditu, abereen ekintzak, pentsamentuak, bere horretan utzirik, abereenak balira bezala, ez gizon-emakumeenak.

Aipagarria da Torgaren estiloa: urduria, elektrikoa, ez da batere lasaia. Piztiak batetik bestera dabiltza Torgaren ipuinetan, ez dago bat bera ere eseririk edo etzanik, hiltzeko zorian edo bezperan ez bada. Mugimendua maite zuen nonbait Torgak. Eta estiloa ere halakoxea: ibiltaria, zehatz eta motz esateko. Bego Montoriok ondo jaso du estilo hori liburua euskaratu duenean, eesan beharra dago. Torgaren bizitzan arakatzen hasiz gero, horretaz konturatuko gara, bera ere bihurri samarra izan zela, eta ez zuela bizitza erosoa eraman. Ibilian etortzen omen zitzaizkion ideiak. Berak esandakoa da, ez naiz asmatzen ari, liburuan ageri diren mendietan barrena abiatu eta oinez ibiltzea omen zuen atsegin, poesiarako pentsamentuak ez ezik, liburuetarako ideiak ere halaxe sortzen baitzitzaizkion. Horretan Nietzcheren antza du. Geldi eta eseririk egonda, ez omen zitzaizkion sortzen pentsamentu biguinak baino. Hala ere alde handia dago Torgaren eta Nietzcheren artean. Torga Nietzcheren ifrentzuan zegoen: humanista izanik, Nietzchek gorroto zituen hainbat sentimentu adierazi zituen bere bizitzan, eta bere obran.

Baserri-mundua islatzen da ipunetan, izadi bortitza, gogorra. Diren bezala ageri dira piztiak: direnak, ez guk irudikatu ditugunak.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak