kritiken hemeroteka

8.087 kritika

Azken kritikak

« | »

Eusko olerkiak / (Liburu zehatzik ez)

Eusko olerkiak Zubimendi'tar Joseba / El Pueblo Vasco, 1935-09-22

Izen onekin irten da aurten V’gn. zenbakia. Igaz Zarautz’en Lizardi zanaren omenaz egindako sariketan autatutako bi olerkiak buru dirala, beste bertan azaldutako enentxuenak ere ba-dute leku.

“Tori nire edontzia” da Zaitegi Josu Lagundi’ko ikasle gazteak, egin zuan lana. Saritua bereala, “Yakintza”-n irakurri genduanean esan genduana esan bearko berriro ere.

Gure iritziz egin diran olerkietan aurrenetako mallan jarriko genduke. Euskel kutsu oso-osoa dauka. Arrantzalien bizitza laburki edesten du. Artzaiarena obeki. Bertsolariari ezarri diona guretzat polita.

“Beste goialdean bertsolari zarra,
eskuan sagardo edontzia izaki,
itz-neurtu ederrez esanaz yarraiki.
Inguruko gazteak ezpaiñetan parra…”

Emen dakuztazuen apaldi onek emango dizute bertso neurketaren edertasun neurri. Apaldi guztiak, zein baino zein obeki egiñak daude.

Lenbizikoa ta laugarrena amaiera berdiñakin izanik, bigarren ta irugarrena beren artean kidetzat dira.

Eta aurrerago esan deguna: euskal kutsu utzekoa degu olerki osoa. Ona zer dion berak amaitzerakoan:

“Ikusten dezunez edontzi onetan
eusko-bizikera eden nai izan dizut:
Zure olerkienordañez damatzut
edan zazun gogoz idatzi aurrean”.

Zaitegi’tar Jokin’en izena olerki au dala bire, euskaldunen artean iraunkor jarri zaigu.

Geroztik irakurri ditugu gazte onen beste zenbait lan. Baña, gure iritziz eta atzaurrea ain eg[o]ki egin digun Aitzol argiaren iritziz ere bai, zallegiak egitera biurtu da. Geroago, izan leike lan ori egoki izatea; baña gaur erria guregandik itzul ba-dijoa, zeñek gerora ekarri?

Erriak erreza nai du; irakurri ta biotza ikutuko diona edo par eragin aziko diona; baña erreza. Gure ustez au errez egin lezake Zaitegi gazteak.

Liburu berean dator Loidi’tar Paben argiak eginda saritu zioten poematxoa. “Orio’ko umezurtza” dama izentzat. Len ere Loidi onen “Arraunketa” irakurri gendunean, bere bertso neurketa biurri zallak, zein errez ta argi erabiltzen zituan ikusita, olerki gaietan etorkizun ederreko gendula aitortu gendun.

Irudimen argikoa izanik, gaurkoan, ipui, itun bat egin digu. Aita itxasoan galduta gelditu da umezurtz. Gero, gudan itxutu da olerki onetako mutilla. Negar egiñazteko zatiak ba-ditu:

“Itxu nakarte,
bir zurtz, gudatik etxera…
Orain il arte
—zoti minbera!—
biziko ba-naiz, eskera”.

Ama ere il zaio zurtzari ta “Txuri” zakurra beste lagunik ez dauka mundu onetan. “Betiko Pakea…” deritzaion azken zatia ona nun dezuten:

“Zurtza da il dana,
iltegian deika amari
seme laztana…
Itunki “Txuri”
aldamenean zaunkari.

Soin izoztua
amaren gurutz-ondoan
besarkatua.
Irri agoan
biozgeturik zegoan”.

Loidi’tar Paben, gaztea oraindik, gure olerkarietan irtenkoa degu. Asiera ain egoki eman dion lanari jarrai dezaiola urte askoan.

Loidi ta Zaitegi, biak, aurten meza berria emanak ditugu. Itxaropena indartzeko bi landare gazte ezpaditugu, ba, auek…

Ormaetxe’tar Nikola, “Orixe” ezagunak ere, bere olerki bat agertzen digu idazki onetan. “Gure zizak”. Mendian bizi dala ezagun du. Menditarren itz goxo zarrak dabilzki lan onetan ta oldozmen politak. Ona bat:

“Udaurrean parra da ziza
belar-koroien tartean”.

Gauza politagorik gai onetan esan al leike?

“Orixe” aspalditik daukagu gure olerkaririk onena bezela. Aurten saritu dioten “Euskaldunak” noiz ikusiko, irrikitzen gaude.

Erkaiga’tar Eusebi’ren olerki batzuek datoz geroago: “Erro[t]azuri” ta “Neure Aberria”. Biak atsegin zaizkigu. Lenengoa errotako alabaren maitasunak sutan jarritakoa:

“Errotatxuko alabak
urrezkoa dau biotza…”

Eta bigarrena Euskadi Aberria’ri opaldutakoa. Erkiaga’k bertso er[r]ez atsegiñak egin dizkigu lan auetan. Gero ere ba-dakarzki beste bost; baña leku onetan ezin guzien berri eman.

Ormaetxea’tar Lontzi’k iru olerki azaldu dizkigu. Iruretan, guretzat, lenengoa atsegiñen. “Seaska kanta” bertso ariñetan egiña degu ta neurri politean. Karmeldar onek guzia Jainko maitasunean erabillia dauka.

“Itzaso-aurrean” Amezaga’tar Bingen’ek egindako lana degu. Itxasoaren arrotasuna nabarmendurik bertso ederrak egin dizkigu.

Muxika’tar Emiliano’k “Negu-min” agertzen digu. Bertsolari erako neurrian, neguaren eta otz illunak egoki jarriak ditu.

Gaztelu’k beste sei olerkitarako irarri ditu auen atzetik. Beti bezelako siñesmen bero, gauz ederrak utzi dizkigu Gaztelu aitak.

Azkenik Onaindia’tar jakoba karmeldarrak beste lau olerki. Guretzat ederrana “Larrosa-legor”. Binaka amaituaz bertsoak atsegiñenetakoak irten zaizkio.

Ona asiera:

“Ene biotz edermin, goazen atera
egarri bizi au pizkat arintzera”.

Olerki egarriz dagona, esetz[…]gaiko [l]iburua “Euskaltzaleak” aurten agertu diguna. Zorionak biotzez eta batez ere lan auetan ain jator azaltzen zaigun Ariztim[uñ]o jaunari.

Azken kritikak

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Solteroen dantzalekuak
Joxean Agirre

Mikel Asurmendi

Petare
Leire Ibarguren

Jose Luis Padron

Poema liburu bat —irakurtzeko jarraibideak—
Angel Erro

Hasier Rekondo

Norberak maite duena
Miren Billalabeitia

Paloma Rodriguez-Miñambres

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak