kritiken hemeroteka

7.279 kritika

Azken kritikak

« | »

Piarres Larzabalen idazlanak / Piarres Larzabal / Elkar, 1991

Mugari tiro Xabier Mendiguren Elizegi / Argia, 1991-07-07

Laster batean errazago izango omen da Europa barneko mugak igarotzea bertako hiritarrentzat… eta batipat polizientzat. Ez naiz ni erabaki horien on-gaitzak neurtzen hasiko, baina bai nere kezka azalduko, ipar eta hego zatitzen gaituen muga gero eta mugago dugula, aldea eta zuloa handituz doazela kultur kontuetan eta hizkuntzaren bilakaeran. Horregatik nahiko nuke, Larazabalen idazlan honek lagunduko baligu, Larzabal beraren antzerki baten izenburuak zioena egiten: “Mugari tiro”.

Azken aldi honetan Aresti, Manuel Lekuona, Aitzol, laster hatean Orixe… ugalduz doaz gure klasiko hurbilenen idazlan osoen bilketak, poztekoa da, eta Larzabalen kasuan agian besteetan baino beharrezkoago, haren idazlanetako asko eta asko lehenbiziko aldiz kaleratuko bait dira orain. Larzabalen izaerak eta lan egiteko moldeak zerikusi handia dute honetan, aurrena Hazparnen gero Zokoan zegoela, herri bateko edo besteko gazteak etortzen bait zitzaizkion antzerki eske, eta Piarres zenak, zenbat jokalari ziren ikusita, lanari ekiten zion berehala, geroko forma eta ospeaz gehiegi kezkatu gabe. Horrela osatu zuen bere obra Iparraldeko antzerkiaren aitak, euskal teatroko egile emankorrenak, behar bada onenak.

Piarres Xarritonek prestaturiko edizio honek sei liburuki izango omen ditu guztira, antzerkiak ezezik ipuinak eta oroitzapenak ere jasoaz —oroitzapen guztiak? ez ote hor isilik gorde beharrekorik?—. Oraingoz ordea, bi ale ikusi ditugu, lehen aldiko antzerkiak biltzen dituztenak: hasiera-hasierakoak laburtxoak, irigarriagoak, euskararekin batera frantsesa tartekatuz (aspaldikoa da antzerki elebidunaren arrakasta); geroxeago, komedia eta tragedia egoki nahastuz, bere kristau ikuspegi eta irakaspenak txertatuz, lan biribilagoak osatuz. Ezin lerro gutxitan dozenaka antzerki laburbildu, baina aipa dezadan, gure artean hauteskunde eta politikatik etsi dutenentzako irakurgai aproposa: 1956an idatzitako “Herriko botzak” (“Herriko botzak edo nor alkate” izenaz ere ezaguna).

Irakurketa aukera anitz eskaintzen digu Larzabalek: antzerki lan herrikoiak nola egin; Lapurdiko euskara biziaren eredua, mugaz bestaldekoentzat ezezik, Iparraldeko egungo idazleentzat zer irakatsia baduena… baina nik ezin eutsi diot malenkolia sentimenduari. Lapurdin bederen galdua den giro bat, bizi-molde bat, hizkera bat gogoratzean. Kanta hartaz gogoratzen naiz: “Gora to gora beti…”.

Dena dela, beste kanta batekin erantzunda “Jaioko dira berriak”. Eta bien bitartean, Anai Artea eratu eta muga ezkutuan igarotzen zutenei hain laguntza oparoa eman zien Larzabalek mereziko ahal du gutxienik bizitzan zor genion agur eta ohorearen ordez, bere “kontrabando” puxka hauei arreta poxi bat eskaintzea.

Azken kritikak

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Aiora Sampedro

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Joannes Jauregi

Paperezko hegazkinak
Lutxo Egia

Amaia Serrano Mariezkurrena

Basa
Miren Amuriza

Iratxe Esparza

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Alex Uriarte

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Igor Estankona

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Mikel Asurmendi

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak