kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

Iraileko ipuin eta poemak / Pako Aristi / Elkar, 1989

This is for you Edorta Jimenez / Argia, 1989-07-23

“This is for you / it is my full heart / it is the book I meant to read you / when we were old” (Leonard Cohen). Liburu honen atzeko azalean agertzen diren hitzak dira. “Zahartzen garenean irakurri nahi dizudan liburua da hau”. Pakok berak itzulita ingeles hitzak. Urrestillakoak berak liburu hau bera lanik kuttunena dela adierazi dio kazetariren bati, behiola irakurri nuenez. Eta egileak dio, baita, “behatz (sic) bat galdu dut nire azken obrarekin”. Zahartzaroa, sufrimendua, iraila, ipuina, poemak, sentotasuna iradoki ohi digutenak dira guztiak. Bakardadea zer den lehenengoz frogatu duen hogeitabost urteko gizon gaztearen aurpegi berria-edo dugu hau, beste kazetari hark esan zuenez.

Ez dakit nik, gure artean idazleak berak azaldu izaten du obraren edukia, literatura hutsean dabilen kazetaririk ez dugunez gero. Bada, liburu honetan ipuin eta poemak hartu ditu Aristik, azkenon azpian izen asmatua ezarri duelarik, Arestik berak azaldu zuela horren zioa, halako jokoa sortzea, alegia, distantziarekin-eta jokatuz. Sara Balasky dugu asmatu duen beste egoa eta, ageri duenez, emakumezkoa. Jokoa eman zezakeen bikoizte horrek, nortasun bikoizketarik ere adieraziz gero. Ez da hala izan baina, nik uste, ezen gizonezkoak eginak direnaz poemok, laster konturatzen da horretaz irakurlea. “Eta ez du hiru masturbaziotako espermak bezain / erraz alde egiten”. Halaxe dio adibidetzat hartu dudan poeman, non argi ikusten den gizonezkoaren mundua duena Sarak, horrenbeste esperma eranstearen zergatia argitzen digun beste biografiarik asmatu ezik, behinik behin. Diodan hau diodala, ez dut inondik ere poemen kalitatea epaitu nahi. Nik nabari ikusi dut ipuinetako giroa eta poemetakoa, biak, bihotz bakar baten jabearenak direna.

Lehen ipuinean, behin ipuinak aipatuz gero hari horrexeri helduta, esaldi zoragarria egin du titulu Aristik, “Euriak ez zaitu bustitzen, Valentin”, alegia. Urrean egilearen nerabetzarokoak diren gertaerak azaltzen dira, gero, ipuinak eta poemak irakurtzen aurrera egin ahala, liburu osoaren ezaugarria denaz ohartu naizean ildoan, hots, autobiografikoarenean. Beraz, autobiografi kutsua dakar bigarren ipuinak ere, “Don Clemente Figueros” titulua dakarrenak, hain zuzen. Hemen, baina, puntua eta bereiz.

Halako herri txiki batera heldu den harako abadearen historia da, ipuinean agertzen diren kontalarietarik batek hasieran esaten duen bezala, zeinaren bidez organo jole gaztea (Pako bera?) “orduan —hau da, abadearena jakitean— jabetu zen zein tristea izan behar zuen astero gezurretan aritu behar izatea”.

Ipuin honetan antzematen zaio Pakori lexikoaren aldetik egin duen ahalegina. Ahalegin horrek oraino balio izan duen ipuinean diren kontalari ezberdinei zeini bere aiurria emateko ere, ze ezertarako izatekotan horretarako beharko luke ahalegina idazleak lehenengo eta behin, irakurleak erabaki beza. Euskal altxorreko hitzak bilatzen idazle “guztiok” —aspaldi ekin dio zereginari isileko askotxok—, hori, sentikera berri baten iragarpena ote da? Genio ttikiaren eragina? Aspaldion testu zaharrik eta iparraldeko aldizkaririk ugari irakurri ei du, irakurri ere, Urrestillakoak.

“Chopin opus 37″ ipuinak ere, gorago aipatu dudan horrek bezalatsu, musikarekin eta Pakoren beraren bizitzarekin zerikusi zuzena izan bide duena da, berak dioenez, “AEK-n ikasle idiotekin pazientzia agortu eta konpletiba eta deklinabidearen artean desesperazioa usnartu nahi ez nuela, goiz berean aurkeztu nintzen lanpostura eta bost pianista artean aukeratua izan (nintzen)”. Pako Bilbon Iruña kafetegiko piano-jole ibili zenekoa duzue hori, bada.

Besterik ere badago, naski, liburuan. Boxeolariaren historia, esate baterako. Edo errekak eroan zion lagunarena. Guztietan, bazterrekoak edo galtzaileak ei diren pertsonaiak, idazlea bera ere tarteko, nonbait: halako melankoniaz bilduta guztia, erregistroak gorabehera, egileak bere berea duen estiloan, “mea culpa” egitea egokitu zaion sasoian, bizitzako Irail melankoniatsuan. Itxarotekoa da —topikoari jarraituz— hogetabost urtekoak jakingo duela udaberrira zelan itzuli.

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak