kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Euskal Harria / Gabriel Aresti / Kriselu, 1967

Gabriel Aresti’ren azken bonba Xabier Gereño / Zeruko Argia, 1967-10-22

Euskera…

Maite zaitugula esaten dogu,

baña ez da egia.

Guzurra diñoe erderaz egiten

daben euskaldunak.

Guzurra, euskaldunak ez diran euskotarrak.

Zuek guztiok ezagututen dozue Gabriel Aresti. Izango ete da zuen artean iñor, bere lanak irakurri ez dauanik?

Nire ustez, au da Aresti’ren meritorik andiena. Guztiok irakurten doguz berak idatzitakoak. Batzuk, kritiketako. Besteak, txalotuteko. Baña bere lanen aurrean, iñor ez da indiferente geratuko.

Aresti, pentsalari ta idazle da, ta ausarta. Bilbo’n jayo zan, 1933-X-14′ an. Komerzio karrera ikasi eban eta Profesor Merkantil tituloa artu. Karrera ortan, prantsez, ingles eta aleman izkuntzak ikasi ebazan, eta orren aparte, esperanto ta euskera.

Aresti ez zan euskalduna, ta 14 urtekaz ikasi eban gure izkuntza, berak bakarrik, liburuetatik. Gaur, dakizuenez, Euskal Akademia’koa da.

Asko dira bere idatziak, bai aldizkarietan, teatroan eta liburuetan, eta sari asko artu dauz bere lanakaitik: olerkian, Loramendi Saria (1959), Orixe Saria (1963) eta Lizardi Saria (1966). Teatroan, Toribio Alzaga Saria (1961).

Adiskide dot Aresti, naiz eta bere iritxi guztiakaz konforme ez egon. Eta geyago barik, goazen Aresti’ren azken bonbaren barri emoten.

Bere azken liburua da “Euskal Harria”, egun oneitan zabaldua, ta nire ustez aurreko lanakaz inkanbilla ta zalaparta sortu badauz, oraingoak zarata geyago atarauko dau..

Irakurri dot Aresti’ren liburua. Ni ez naz nor idazti onen kritika egiteko (ez naz olerkari). Baña nire iritxia emongo dot.

Lenengo kolpea, ortografia da. Aresti’k, bere idazti barrian, gaurko Euskal idazleak erabilten ez dogun ortografia bat dakar. Olan, “tz” ren ordez “c” (adibidez, “kantatzen” idatzi bearrean, “kantacen” idazten dau). “Ts”ren ordez, “x”.

Idazleak, bere liburuaren azkenean, zergaitik erabilten dauan ortografi au esaten dausku. Bear bada, arrazoia izango dau. Baña nire ustez, eskolak euskerari zabaldu arte, al diran aldakizun gitxien egin bear doguz. Irakurle gitxi daukaguz euskeran eta erreztasunak emon bear dira. Teoriaren aldetik txarto egongo da, baña praktikotasunaren aldetik olan komeni dala uste dot. Au da, ba, Aresti’ren idazti barriari ikusten dautsadan atxakirik andiena.

Olerkari ez nazala esan dot, baña olerkiak irakurtea atsegin yat. Eta bai Aresti ta bai Lete’renak, gustora irakurten dodaz. Sakonak dira, “esaten dabe”. Ez gaitue indiferente itziko.

Esate baterako, “Pater Noster” olerkia ederra da. Ikusi bere amaiera:

“Eguneroko gauerdiko hamabietan

telebista bertan ucten dudan bitartean,

Pater Noster bat

errezatu behar dut

Espainiako gerran

hil ziren

poet-

engatik.

Hainbeste bidegabek,

hainbeste injustiziak,

hainbeste okerbidek,

Kristorengana eramanen ninduke,

Kristo orain bi milla urte

ez balic

hil…”.

De Gaulle’ren diskursoak interes andigaz irakurten dira mundu guztian. De Gaulle’ren antzekoa da (ta parkatu konparaziñoa), Aresti.

Baña De Gaulle’n ez dot sinisten. Eta ez dot sinisten. Eta ez dot sinisten, Quebec’eko jendearentzat eskatu dauzan eskubideak, berak, De Gaulle’k, bere menpean bizi diran euskaldun, bretoi ta besteai emon arte.

Aresti’n sinisten dot, euskeraz idazten daulako. Sortuko dauz eztabaidak. Sortuko zalapartak eta iskanbillak. Baña euskeraz. Eta berak diño “Euskal Harria”n:

“Ez dugu zaldirik,

ez gara gu zaldunak.

Ez dugu abererik,

ez gara aberaxak.

Euskera dugu guk,

Gu gara euskaldunak”

Iskanbillak etorri bear badira, betoz. Baña euskeraz.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak