kritiken hemeroteka

7.020 kritika

Azken kritikak

« | »

Izen gabe direnak. Haurdunaldi beteko khantoriak / Tere Irastortza / Pamiela, 2000

Ezer ez da bakarrik sortzen Ana Urkiza / Euskaldunon Egunkaria, 2000-09-30

Poema liburu honek halako efektu bikoitza sortzen du irakurlearengan: batetik, erakarri eta liluratu egiten du (harribitxiz betetako kutxa baita), eta bestetik, jantzi eta konbentzitu egiten du. Halaxe gertatu zait niri bederen.

Errealitatetik hartuak dira egileak egiten dituen gogoetak: gogoeta berriak, ausartak eta pisutsuak. Eta oraindik, irakurle, sortzaile eta ama bezala bere espazioa egin edo definitu gabe duen irakurlea ustekabean harrapatzen du.

Indar handia darakus Zaldibiakoak lan honetan, eta hasieran beldurrez eta xume agertzen bada ere, bigarren eta hirugarren ataletan, Terek bere “ahotsa” helarazten dio irakurleari. Lehenengo zatian hainbeste goretsi eta miretsi uste duen ahotsa jaretsiko du. Liburuan barrena poema luzeetatik laburretara jauzi egiten duelarik, intentsitatea irabaziz joango da Irastortza. Hirugarren atala da emakumezko irakurlearentzat, seguraski, indar handiena duena, emakume bezala espazio eta hizkuntza propio bat aldarrikatzen duena, alegia.

Irastortzak bere poema liburua hiru ataletan banatu du: Sormin, Sormen eta Sorzin izenez bataiatu du bakoitza.

Lehenengoa Sormin da. Poema luzeak dira hemengoak, sortzeko borondatearekin nahasten den beldurra duelarik gogoetagai idazleak. Idazle hasiberriak eta ez hain hasiberriak ere izan ohi dituen zalantzak eta beldurra darakus Terek; bakardadetik jaiotako sormenaren aldeko mitoen aurkezpena eginen digu, sormenaren inguruan korapilatzen dituen galdera existentzialak harilkatuz: zer ote den sormena, esaten dena edo esaten ez dena; sormen lanak hala deitzeko idatzita egon behar ote duen; idazten ez den sormenak existitzen ote duen; sortu aurretik zer?

Zer egiten du poetak?

Hitzak adierazten duena, ordea, jadanik idatzita dagoela diosku Zaldibiakoak. Ez al da dena imitazio? Beraz, zer egiten du poetak?

Gizonak sortu du Jainkoa eta hari damaio hitza (liburuetan jasota dagoenez). Baina zein da Jainkoa? Hitza? Ahotsa? Poeta? Gogoeta oparo honen inguruan ere.

Niak protagonismo gutxi dauka lehen atal honetan. Idazlea da galderak planteatzen dituena eta erantzunen bila abiatuko dena. Baina mundua eta zalantzak bere bakardadetik usaintzen ditu, eta mundutik at sentitzen da. Bakardadearen aurkezpena eginen du bestalde, betidanik, sormenaki dagokion estadioa izan den neurrian.

Denboraren tratamenduari dagokionez, sormenaren aurreko eta ondoko estadioak aztertzen ditu Irastortzak, atal batetik besterako jauzian jolas bilakatzen zaizkiola.

Lehenengo atalean sormenak idazleaki min egiten diola erakusten bazaigu ere, bigarrenean, Sormen delakoan, mina mintzoak kentzen duela esango digu eta arestian aldarrikatutako isiltasunari hitza gailenduko zaio. Lehenengo pertsona plural eta singularraren presentzia nabarmenki azaleratzen da atal honetan. Askeagoa eta ausartagoa agertzen zaigu Irastortza. Bakardadea alde batera uzten hasiko da eta jorratzen dituen gaiak idazte prozesuaren deskribapena eta amatasuna izanen dira. Bigarren atal honetan defendatzen du Irastortzak, ez dela bakarrik sortzen, mundu edo eta espazio batekin jaiotzen garela. Sormena, ideia da, asmakizuna, barruan daukaguna. Eta sormen horri hitza jartzen diogunean, denbora eta lekua hartzen du, existitu egiten da. Hitz horiek, bestalde, jantzi bat daukate (gerora, hirugarren atalean aztertuko dena).

Sorzin da liburuaren azken atala. Poema laburragoak biltzen dira berton. Esaten denarekin eta ez denarekin jolasten du uneoro idazleak, bai ideiak orrazterakoan, bai hizkuntzaren erabilerari dagokionean. Atal honetan, sormenerako desioa eta sormen naturala jorratzen ditu. Hizkuntza eta denbora erreferentziak amatasunaren ikuspegitik lantzen ditu eta amaren ikuspegitik egindako hizkuntza eta sortze prozesu bat aldarrikatzen.

Hirugarren atala da ausartena, idazlea erosoen sentitu dela erakusten duena, ziurtasun osoz plazaratzen den itxura ematen duena, alegia; emakumezkook gusturen irakurtzekoa, eta gizonezkoei gehien erakuts diezaiekeena.

Ideia konplexua da poema liburu honetan idazleak landu diguna: orain artean mito eta sinesmen jakin batzuei lotua egon den, existentzialismotik edaten duen eta pasioa lagun duen galdera filosofikoa egiten baitu. Maisuki desmitifikatzen ditu, ordea, sormenaren inguruko usteak, egiak gordinki azaltzen ditu eta sinesgarri egiten da, sormen prozesu orok eragiten dituen zalantzak estalkirik gabe planteatzen dituelako.

Irastortzak, sormen naturala esperimentatu duen aldetik, sormen literariorako ditugun tresnen erabilera gunea eta sormenaren inguruan ditugun aurre-ideiak beren testuinguruan ulertu beharra aldarrikatzen du.

Azken kritikak

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Igor Estankona

Neska bat leku inposiblean
Xabier Amuriza

Joannes Jauregi

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Aiora Sampedro

Azala erre
Danele Sarriugarte

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Ezra Pound

Igor Estankona

6012
Karlos Linazasoro

Javier Rojo

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Peru Iparragirre

Septentrio
Aurelia Arkotxa

Aritz Galarraga

Ohe hutsetan
Izaskun Gracia Quintana

Javier Rojo

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Aiora Sampedro

Arrotza
Albert Camus

Joannes Jauregi

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Estibalitz Ezkerra

Azala erre
Danele Sarriugarte

Hasier Rekondo

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Javier Rojo

Artxiboa

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Hedabideak