kritiken hemeroteka

8.068 kritika

Azken kritikak

« | »

Desira izoztuak / Ana Urkiza / Elkarlanean, 2000

Gerezi desiratuak Imanol Epelde / Euskaldunon Egunkaria, 2000-07-22

Bainujantzi berriak estreinatu nituen egun bero hartan. Hondartzara nindoan toaila bat sorbaldan zintzilikaturik. Udara honetako lehen hondartza eguna zen eta ospatu beharra zegoen. Antiojo beltzak, sandaliak, krema potoa, lastozko txapela…, zerbait falta zitzaidan egun pasa eder bat garantizatzeko: jateko zer edo zer. Herriko berdura-plazatik pasa nintzen gereziak erostera. Aitortu behar dut meloi galant batek tentatuta eduki ninduela, baina, azkenean, 14 gereziko dozena bat erosi nuen. Ana Urkizaren baserriko dozena bat, noski.

Toaila zabal-zabal egin eta etzan nintzen 60ko kremetan errefuxiatu ondoren. Niri begira geratu ziren gereziak eta ezin izan nion tentazioari eutsi. Bat jatea erabaki nuen, Anaren liburuko lehen ipuina irakurtzea alegia.

Lehen pertsona

Istorio apasionante bat da, lehenengo pertsona kezkatian kontatua. Denborak ahaztarazitako memoriak kontatzen dira gaztetako desira bero-beroak izozten zaizkion emakume baten ahotik. Bizitzan lerro zuzenik ez dagoen adierazgarri. Bizitzak eskainitako aukeren aukeraketak sorturiko beldurrak azaleratuz.

Olatu eta apar arteko bainuekin tartekatu nuen gerezi jana ere. Orain gerezi bat, oraintxe bainu bat, gero bi gerezi, geroxeago beste gerezi bat. Guztiek dute elkarrekin zapore bat: desira. Zapore gozoa, garratza edo gazia duten desirak.

Desirek, izan ere, aukera bat edo bestea egitera garamatzate. Hala, bide berriak urratzen ditugu uneoro gure bizitzetan. Desioak beteko balira, beraz, bidea egina legoke, akabo pasioa, plazerra, beldurra, zoriona, negarra: bizitzeko arrazoia. Beldur horrek, desirak beteko diren beldur horrek girotzen du ipuinen muina.

Desirak bi sailetan banatzen ditu bidenabar. Ezkutukoak batetik eta agerikoak bestetik. Gure desio batzuk geure golkorako gordetzen ditugulako eta besteak azaleraztea errazagoa zaigulako. Mami aldetik gehiago hunkitu naute ezkutukoek, agerikoak agerian daudelako eta ezagutzen ditugulako. Sindrome generalizatua Anaia Handiaren Aroan!

Narratzaile ezezaguna

Lehenengo pertsonan dago idatzia gehienbat ezkutuko desiren ipuin sorta. Eta oro har hirugarrenean agerikoena. Pertsonaia nagusia gizonezkoa edo emakumezkoa izan daiteke. Eta haien barne mundua azaltzen zaigu dohain handiz, egiatasunez jantzita; istorioen gisan, benetan gertatuak bailiran, gertakaria erositako prezio berean saldu nahiko balu bezala.

Ipuinak edo gereziak intentsitate berdintsuarekin jaten dira. Askok dute ezusteko bukaera halere, nahiz eta amaierarik ez duen ipuinik ere baden. Tira, bai: irakurleak ematen diona. Besteen gainetik batek sortu zidan aparteko zirrara: Ezezagunaren esku artetik izenekoa. Zapore onena utzi didan gerezia, zalantzarik gabe! Istorioa ondo eramana dago amaierara eta erremate kategorikoa ematen dio, nire ustetan. Gainontzeko ipuinak ere gustura leitzen dira bihotzondokoak dosi txikiagoetan jasoaz.

Hizkera xumea darabil gainera, lehen irakurraldian ulertzeko modukoa. Batzuetan idazketa erritmoa falta dela iruditu zait. Eta bestetan kutsu artifiziala ematen dion zenbait hitz sartzen dituela esango nuke. Beste euskalkietako hitzetara jotzen du tarteka edo oso gutxi erabiltzen diren hitzak darabiltza noiz edo noiz. Haietako hitz asko jokoz kanpo dauden ustearekin gelditzen da bat.

Ipuin gehientsuenak irakurrita itzuli nintzen hondartzatik etxera. Gorri-gorri, komunista fidelenak baino gorriago, eguzkiak erreta. Sukaldeko mahai gainean utzi nituen bi-hiru gereziak inork jan nahi bazituen. Arreba etxeratu zen geroxeago Consumer-eko poltsa bat eskuan. Gerezi gehiago ekarri zituela pentsatu nuen hasieran, zalea baita oso. Baina ez, udarako liburu denda mugikorretako batean erositako Ana Urkizaren liburua ekarri zuen.

Azken kritikak

Keinura itzuli
Elena Olave

Irati Majuelo

Poema liburu bat ---irakurtzeko jarraibideak---
Angel Erro

Maddi Galdos Areta

Ipuina engainua da
Iban Zaldua

Aitor Francos

Isildutako eskuak
Jon Abril

Aitor Francos

Atsoa
Victor Catala

Nagore Fernandez

Erretzaile damutuen konpainia
Aingeru Epaltza

Asier Urkiza

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

Amaia Alvarez Uria

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Ibon Egaña

Amatu
Maite Lopez Las Heras

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Irati Majuelo

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

Ibai Atutxa Ordeñana

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Jon Martin-Etxebeste

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Mikel Asurmendi

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

Asier Urkiza

Artxiboa

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

Hedabideak