kritiken hemeroteka

7.634 kritika

Azken kritikak

« | »

Euskal Herria krisian / Joxe Azurmendi / Elkarlanean, 1999

Krisia, aukera Markos Zapiain / Euskaldunon Egunkaria, 2000-04-08

Euskaldun gisa hitz egiten du Joxe Azurmendik liburu honetan, judu herratu gisa hots, eszeptizismoz, daukagun mundua ez baita geu lakoentzat eraiki. Baina baita elkarbizitza abiatzeko gogo sendoz ere, atentatuek eragin barne inarrosaldiaren ispilu izan dadin kanpoan ere, gizartean, indarkeria baztertu ahal izatea. Halatan, gatazkaren gainditze posiblea etengabe geroratzen duten jarrerak salatzen ditu, arazo zehatzak abstrakzio biribilez konpondu nahia adibidez: bizitza sakratua da, biolentziak ez dakar onik, demokraziaz landa desarrazoia dago. Agintarien bozgorailuetan entzuten ditugu halakoak; baina Espainia nahiz Frantzia ez lirateke ezer indarkeriarik gabe, Giza Eskubideak linboan leudeke, hemen ezikusia egiten zaio Amnesty International-ek urtero salatzen duen torturari, Espainiak zein Frantziak Estatu Batuak militarki laguntzen dituzte, presidente amerikarrak bere ospea handitzearren mairu zikinen hilketari ekiten diolarik. Azkenik, demokrazia ez da ogi zerutik etorria, arazoak konpontzeko tresna baizik; demokrazia sagaratzeak, paralisia dakar. Hemengo demokrazian, gainera, ezin da libro mintzatu, ETAren jardunak askatasuna hurbildu digula jendaurrean esatea terrorismoaren apologia baita. Eta hori zinez sinesten dutenei, arima aldatu behar ote zaie?

Bada horixe berorixe da belburua, antza. Izan ere, Estatuek indarkeria, zinismoa eta hedabideen erabilera sentimentala dute beren politika uniformatzailearen oinarri. Zenbait idazle merke ere, erabili egiten dituzte, disidentzia ahulduko dutelakoan. Idazleon azken leloa hauxe duzu: gu, moralak gara; ETAkoak, eta kondenatzen ez dituztenak, inmoralak. Aspaldion, etakideen antzeko helburu politikoak dituztenengana ere zabaldu dute iraina, betitik indarkeriaren etsai amorratuak izanagatik ere sarritan.

Berriki, hauxe zen sailkapena: gu, razionalak gara; zuek, irrazionalak. Lehentxeago: gu, egiazko fededunak; zuek, turkoak edo protestanteak edo sorginak, deabruaren puzkerra.

Horrela. ordea, gizatasuna bera ukatzen zaio arerioari, indarkeria gainditzen hasteko aukera guztiak zapuzten dira. Izan ere, etakideei, gainerako gizakiei bezala, morala onartu behar zaie, jende gehienarena ez bezalakoa bada ere. ETA kondenatzea erabakitzen duenak ere, bere moralaren izenean egiten du, eta Azurmendiri erabat ulergarria iruditzen zaio, aukera pertsonal bat da. Moral ugari baitago, erlatiboak guztiak. Baina aspaldi handian, zenbait kondenatzailek ez du aski berak kondenatzea: besteek ere kondena dezaten setatu egiten da, besteen kontzientzian sartu eta bortxatu egin nahi du, jende orok barne muinetan aitor dezan soilik bereak direla benetako balioak, berea moral absolutua.

Esate baterako, helburu horrekin izan da Finkielkraut-en Pentsamenduaren porrota erabilia, hain frantsesa gaietan zein mintzairan, berehala goraipatua eta kopiatua Espainian. Liburua manikeoa da: Ongia, Renan, Frantzia, Ilustrazioa, Arrazoia, Unibertsaltasuna versus Gaizkia, Herder, Alemania, Erromantizismoa, Bihotza, Nazionalismoa. Planteamendua bera disparate nabarmena bada ere, gupidarik gabe erabili dute azken orduko geure ilustratuek iskilu gisa, indioak konbertitzeko beren gurutzadan. Izan ere, behinola mistiko oinazetu, gero etakide sutsu, hurrena marxista porrokatu, ondoren postmoderno sumindu, izanikoak, oraindik orain ilustratu haserretu zaizkigu bilakatu. Ordea, Ilustrazioak tolerantziari nolabait lagundu bazion, geure argiturriek Ilustrazioa erromantikoki errebindikatzen dute, boterearen hedabideetan ahulari errieta egiteko dute baliatzen. Gaixo Voltaire!

Giza aberearen historia arras biolentoa da: baina gizatiarra da halaber lantzean behin biolentzia gainditzen asmatzea. Haatik, aingerukeria eta sadismoa pozik daude indarkeriaren gaiztoaz kalakari, zauria benetan sendatzen ahalegindu barik, alegia, elkarrizketari, negoziazioari eta erreforma politikoei ekin gabe. Premiazkoa, geurean, biolentzia inork zilegi eta arrazoizkotzat har ez dezan da. Baina aurretik: zelan hasi berbetan, guztiok onar genezakeen mintzaira batean? Joxe Azurmendik balioen erlatibismoa aldarrikatzea beste biderik ez du ikusten. Horixe izan liteke krisia, berez txarra ez dena, baizik bizi seinale eta abagune, geure alde, guztion alde, elkarrekin zentzuz mintzatzearen alde, orain ez dugun komunitatea eraikitzearen alde, erabili ahal izateko abiapuntuetako bat.

Azken kritikak

Suak pizten direnean
Mikel Soto

Irati Majuelo

Xala
Cynthia Ozick

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Ibon Egaña

Poesia, zaurien ukendu
Ainhoa Urien

Javier Rojo

Argiantza
Pello Lizarralde

Mikel Asurmendi

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Arantxa Iturbe

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Nagore Fernandez

Sano erradikal
Isabel Diaz

Aiora Sampedro

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Larrutik ordaindua
Joseba Lozano

Mikel Asurmendi

Moskito
Igor Estankona

Mikel Urkixo Aierdi

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Amaia Alvarez Uria

Dendaostekoak
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Hasier Rekondo

Artxiboa

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Hedabideak