kritiken hemeroteka

8.068 kritika

Azken kritikak

« | »

Emakumeen gerlak / Pako Aristi / Erein, 1996

Emakumeen ahotsak Jose Jabier Fernandez / Euskaldunon Egunkaria, 1997-02-22

Orain dela hiru urte, Pako Aristik Auto-stopeko ipuinak liburua argitaratu zuen. Bertan, idazleak hogeita hamaika errelato aurkezten zizkigun, guztiak lehenengo pertsonan idatziak, eta auto-stopeko ekintzaren inguruan oinarrituak. Nik liburu hura oso gustura irakurri nuen (ez baduzue irakurri, zeharo gomendagarria da), eta bere garaian Aristik hartutako lana, hau da, hogeita hamaika pertsonaiaren barnean sartzea, miresgarria iruditu zitzaidan. Hala ere, autostopeko ipuin haietan, askotan Aristi beraren ahotsa edo burua nabaria geratzen zen, eta liburuak akats bat izatekotan hau izan zuen, pertsonaia guztien barneraino iristea ez zuen lortu, askotan azalean geldituz. Kritika edo iruzkin hau ez nuen nik soilik egin, lagun askok iritzi berbera izan zuten, eta batez ere emakumeak izan ziren kexu, argudiatuz emakumeen ahotsen tonua ez zuela aurkitzen jakin.

Urteak pasa dira geroztik eta beti pentsatu dut urteen poderioz gauzak hobeto egiten ikasten dugula, eta Aristik oraingoan teoria hau baieztatu egin dit. Bai, bere azken ipuin bilduman, Emakumeen gerlak, Aristik emakume desberdinen ahots eta pentsamenduetan sartzea lortu baitu, eta lehenengo pertsonaren teknika erabiliz, lan bikaina burutu du.

Nolakoak diren Aristik irudikatzen dituen emakumeak? Beno, ez pentsatu emakume arruntak direnik, hots, egunero topatzen ditugunak. Istorio bitxiak dira, baina agian azalean soilik, muinean emakume, gizon eta gizaki gehiengoen beldur asko azaltzen baitira. Literatur jenero baten barruan ipuin hauek bildu beharko bagenituzke, gure hautagaia jenero beltza izango litzateke, baina ez ikertzaile edo misterioaren jenero beltza, baizik eta biziaren alde ilun eta gordinak ongi islatzen dituena.

Jenero mota honek Euskal Herrian idazle eta obra bikainak eman ditu (Edorta Jimenez, Pablo Sastre…), eta aldi honetan Pako Aristi ere barruan sartuko genuke. Ipuin hauek irakurriz Raymond Carver idazle estatubatuarra gogoratu dut, batez ere Menda-erratza ipuina irakurri ondoren (nire iritziz bildumako hoberena), bertan oso ondo adierazten baita bizian zehar behar baino gehiagotan bizitzen den bakardadearen sentimendua, eta bakardade mota asko daudenez, noski, okerrena: bikote barnean sentitzen den bakardadea (Raymond Carverren Katedrala ipuin bilduma euskaraz itzulita dago; gogoratu behar da Carverren ipuinetan oinarritutako Short Cuts filme bikaina ere, Robert Altmanek zuzendua).

Hala ere, Aristik ipuin hauetan, ez du nahikoa izan biziaren alde iluna irudikatuz eta emakumeen ahotsa entzunez, gainera, emakumeen alde jarri da, beraien gora-beherak, kezkak, edo barnean dituzten gerlak ulertuz eta azalduz. Ipuin guztietan ahots hauen aitormenak zirrara sortzen du. Agian emakumeak egunero bizi behar dituzten gerlak ez daude isladaturik, baina nire iritziz Aristik ipuin hauek idazten egin duen lana itzela izan da. Norbaitek gizonak ezin dituztela emakumeen sentimenduak ongi adierazi pentsatzea ere baliteke, nabaria dela desberdintasuna bi sexuen artean. Horretaz asko idatzi eta hitz egin da, ea posible den gizon edo emakume baten idazkeran desberdintasuna nabaritzea, ea gizonak emakumeen sentimenduetan barneratzeko eta hauek azaltzeko gai diren. Ni, orain, hemen ez naiz eztabaida hauetan sartuko, baina Aristiren kasuan desberdintasuna egitea zaila dela uste dut.

Ipuin bilduma bikain hau Milabidai sailean argitaratu da. Gogoratu behar da sail hauek (Enbido tkikira ere hor baitago) eguneroko abagune, itxaroaldi, bidaia eta, nahi izanez gero, auto-stoperako lagun aproposak direla. Bestela probatu auto-stopa egiten hauetako liburu bat irakurtzen duzuen bitartean. Baietz berehala hartu…

Azken kritikak

Keinura itzuli
Elena Olave

Irati Majuelo

Poema liburu bat ---irakurtzeko jarraibideak---
Angel Erro

Maddi Galdos Areta

Ipuina engainua da
Iban Zaldua

Aitor Francos

Isildutako eskuak
Jon Abril

Aitor Francos

Atsoa
Victor Catala

Nagore Fernandez

Erretzaile damutuen konpainia
Aingeru Epaltza

Asier Urkiza

Borrokalari transgeneroak
Leslie Feinberg

Amaia Alvarez Uria

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Ibon Egaña

Amatu
Maite Lopez Las Heras

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Irati Majuelo

Kale gorriko umeak
Pier Paolo Pasolini

Ibai Atutxa Ordeñana

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Jon Martin-Etxebeste

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Mikel Asurmendi

Hamahiru ipuin
Luisa Carnes

Asier Urkiza

Artxiboa

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

Hedabideak