kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

Emakumeen gerlak / Pako Aristi / Erein, 1996

Emakumeen ahotsak Jose Jabier Fernandez / Euskaldunon Egunkaria, 1997-02-22

Orain dela hiru urte, Pako Aristik Auto-stopeko ipuinak liburua argitaratu zuen. Bertan, idazleak hogeita hamaika errelato aurkezten zizkigun, guztiak lehenengo pertsonan idatziak, eta auto-stopeko ekintzaren inguruan oinarrituak. Nik liburu hura oso gustura irakurri nuen (ez baduzue irakurri, zeharo gomendagarria da), eta bere garaian Aristik hartutako lana, hau da, hogeita hamaika pertsonaiaren barnean sartzea, miresgarria iruditu zitzaidan. Hala ere, autostopeko ipuin haietan, askotan Aristi beraren ahotsa edo burua nabaria geratzen zen, eta liburuak akats bat izatekotan hau izan zuen, pertsonaia guztien barneraino iristea ez zuen lortu, askotan azalean geldituz. Kritika edo iruzkin hau ez nuen nik soilik egin, lagun askok iritzi berbera izan zuten, eta batez ere emakumeak izan ziren kexu, argudiatuz emakumeen ahotsen tonua ez zuela aurkitzen jakin.

Urteak pasa dira geroztik eta beti pentsatu dut urteen poderioz gauzak hobeto egiten ikasten dugula, eta Aristik oraingoan teoria hau baieztatu egin dit. Bai, bere azken ipuin bilduman, Emakumeen gerlak, Aristik emakume desberdinen ahots eta pentsamenduetan sartzea lortu baitu, eta lehenengo pertsonaren teknika erabiliz, lan bikaina burutu du.

Nolakoak diren Aristik irudikatzen dituen emakumeak? Beno, ez pentsatu emakume arruntak direnik, hots, egunero topatzen ditugunak. Istorio bitxiak dira, baina agian azalean soilik, muinean emakume, gizon eta gizaki gehiengoen beldur asko azaltzen baitira. Literatur jenero baten barruan ipuin hauek bildu beharko bagenituzke, gure hautagaia jenero beltza izango litzateke, baina ez ikertzaile edo misterioaren jenero beltza, baizik eta biziaren alde ilun eta gordinak ongi islatzen dituena.

Jenero mota honek Euskal Herrian idazle eta obra bikainak eman ditu (Edorta Jimenez, Pablo Sastre…), eta aldi honetan Pako Aristi ere barruan sartuko genuke. Ipuin hauek irakurriz Raymond Carver idazle estatubatuarra gogoratu dut, batez ere Menda-erratza ipuina irakurri ondoren (nire iritziz bildumako hoberena), bertan oso ondo adierazten baita bizian zehar behar baino gehiagotan bizitzen den bakardadearen sentimendua, eta bakardade mota asko daudenez, noski, okerrena: bikote barnean sentitzen den bakardadea (Raymond Carverren Katedrala ipuin bilduma euskaraz itzulita dago; gogoratu behar da Carverren ipuinetan oinarritutako Short Cuts filme bikaina ere, Robert Altmanek zuzendua).

Hala ere, Aristik ipuin hauetan, ez du nahikoa izan biziaren alde iluna irudikatuz eta emakumeen ahotsa entzunez, gainera, emakumeen alde jarri da, beraien gora-beherak, kezkak, edo barnean dituzten gerlak ulertuz eta azalduz. Ipuin guztietan ahots hauen aitormenak zirrara sortzen du. Agian emakumeak egunero bizi behar dituzten gerlak ez daude isladaturik, baina nire iritziz Aristik ipuin hauek idazten egin duen lana itzela izan da. Norbaitek gizonak ezin dituztela emakumeen sentimenduak ongi adierazi pentsatzea ere baliteke, nabaria dela desberdintasuna bi sexuen artean. Horretaz asko idatzi eta hitz egin da, ea posible den gizon edo emakume baten idazkeran desberdintasuna nabaritzea, ea gizonak emakumeen sentimenduetan barneratzeko eta hauek azaltzeko gai diren. Ni, orain, hemen ez naiz eztabaida hauetan sartuko, baina Aristiren kasuan desberdintasuna egitea zaila dela uste dut.

Ipuin bilduma bikain hau Milabidai sailean argitaratu da. Gogoratu behar da sail hauek (Enbido tkikira ere hor baitago) eguneroko abagune, itxaroaldi, bidaia eta, nahi izanez gero, auto-stoperako lagun aproposak direla. Bestela probatu auto-stopa egiten hauetako liburu bat irakurtzen duzuen bitartean. Baietz berehala hartu…

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak