kritiken hemeroteka

7.352 kritika

Azken kritikak

« | »

Sara izeneko gizona / Bernardo Atxaga / Pamiela, 1996

Irakurleak pentsatzen duena Mikel Aldalur / Euskaldunon Egunkaria, 1997-01-04

Atseginez irakurtzen da Atxagaren azken lana, Martin Saldiasekin —Sara izeneko zelatari karlistarekin— batera Nafarroan barrena, Etxarri-Aranatz eta Irurtzun inguruetan batetik bestera. Euskal Herrian, bere liburu berrien zain irakurle gehien dituen egilea izango da Atxaga eta, oraingoan behintzat, bere irakurleei hutsik egin ez diela esan daiteke.

Ez ditu aseko Obabakoak haren pareko zerbait nahi dutenak edo Gizona bere bakardadeanekin zabaldutako trilogiako bigarren —eta, egilearen hitzetan, azken— emaitzaren zain daudenak baina, besterik gabe, irakurtzea atsegin hutsa dutenek, gehienek, gustura irakurriko dute liburua.

Ezohiko bidea egin du asteasuarraren azken eleberriak. Atxagak berak duela hamasei urte idatzitako irrati-nobela du oinarri eta handik abiatuta, gazteleraz idatzi zuen egileak eleberria, El Correo eta El Diario Vasco egunkariek udan atalka argitaratzeko narrazio bat eskatu ziotenean. Emaitza Un espía llamado Sara eleberria izan zen. Sara izeneko gizona da haren itzulpena. Salbuespen oso urriak salbuespen, euskarazko testuari ez zaio nabaritzen itzulpena dela baina, hori bai, benetako Atxagazalea denak faltan botako ditu hasierako liburuetan egile honek hain bereak izan eta sarritan erabiltzen zituen hizkuntza edo hitz jokoak. Dena dela, egilea horren jakitun da. Bere esanetan, ordea, horrela testua ondo lotuta gelditzen da eta zehaztasun aldetik aberatsagoa izan daiteke. Gu, egile bakoitzak bere obrarekin nahi duena egiteko erabakia errespetatu eta emaitzari soilik lotuko gatzaizkio. Eta emaitza, esana dugu, atsegina da. Gustukoa.

Euskarazko liburua zabaldu eta marrazki eta lamina dotoreekin egiten du lehenik topo irakurleak. Karlisten tropak eta txapelak dira hauetan nagusi. Baroi G. von Rahdenek 1834. urtean egindako kartografiaren zati bat dator jarraian, batez ere Nafarroako lurrak jasotzen dituena. Hortik aurrerakoa errealitatearen eta literaturaren arteko jotas bihurria, 1834.eko uztailaren 14an Bilbotik tropa liberalen kontrolei itzuri eginez eta Zumalakarregi jeneralarentzat buruaren txoko batean garrantzi handiko informazioa zeramala abiatu zen zelatariaren bidaia oinarri dela. Martin Saldias, Sara, etsaien goarnizio baten egonleku zen herri fortifikatutik, Etxarri-Aranaztik, igarotzen da Zumalakarregiren kanpamendua zegoen Irurtzungo herrira. Bidean zein Irurtzunen, gora-beherarik ez zaio faltako liburu osoan protagonista den zelatariari eta egoki ehotutako istorioak berehala helduko du irakurlea azken lerroetara arte.

Testuaren egokitasunaz haruntza, hiru xehetasun izan ditugu gogoan irakurketa amaitu ahala. Batetik, azken eleberri honetan ere agertzen dela —egile beraren beste zenbait lanetan bezala— Atxagak hain gustukoa duen mintzoa edo barne ahotsa. Oraingoan, Arenal Kafeko ugazaba-andrea da buruaren barrutik hitz egiten duena, protagonistaren barne kontzientziaren ahotsa islatzen duena. Atxagak bere-berea duen ohituraren arrastoa utzi du honela azken lan honetan ere. Bestetik, oraingoan ere asteasuarrak bilatu du poema txikiak non sartu edota agertua. Bere lanen beste ezaugarria da hau ere eta Henry Bengoa Inventarium hartan hain gustukoa izar genuen bidea, Barrez frantsesaren poesia liburuak egiten du Sara izeneko gizona honetan. Bukatzeko, ezin aipatu gabe utzi, udan, atalka eta egunkarietan ez bezala, euskarazko testuan kapitulu bakoitzaren amaieran epilogo bat gehitu duela Atxagak. Egia esateko, bete-batean asmatu du egileak epilogo horiekin. Valdivielso tenienteak pentsatu zuena, Aranburuk pentsatu zuena, Arranoak pentsatu zuena,… atal bakoitzak badu berea, kapitulu horretan pisua izan duen bizidunen baten ahotan edo pentsamenduan. Liburuko ezusteko handienak epilogo labur horietan daude eta, zalantzarik gabe, Atxagak asmatu du kontaketa atseginari eztenak gehitzen. Oraingoan bai.

Azken kritikak

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Mugi/atu
Beatriz Chivite

Javier Rojo

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak