kritiken hemeroteka

7.271 kritika

Azken kritikak

« | »

Gutunak (1948-1972) / Jon Mirande / Susa, 1995

Poeta madarikatuak Xabier Aldai / Euskaldunon Egunkaria, 1996-01-13

Gaitza da papera idazlearentzat, paper betea diot, zuria idazle zein ikaslearentzat ez baita ezer. Gaitza, lekuko oihukaria bihurtzen baita urteen joan-etorrian forenseren baten soto ezkutuko artxibategian bada ere. Baina ausardia da batez ere paper idatzia, inoiz inori kontuak kitatzeko aukera zabaltzen baita, hain da hitzaren jabe paper zirriborratuez komunikatzen duena telefonoa edo beste edozein bide hautatzen duenarekin erkatuta. Ausardia da batez ere Patri Urkizuk Miranderen zenbait gutunez eginiko moldaketa edo pilaketa lan honen adierazgarria, ausarta behar baita Mirande mintzatzen den bezala mintzatzeko, adibidez Euzko Gogoa, Eusko Gogoa edo Euskal Gogoa behar duela esan duenean (zenbat dira gaur egun oraindik hau entzunda sosegu bila begirada baztertzen dutetak?).

Halaber, harrigarriena gutun sorta baten aurrean gaudela da, eta ez entseiu baten aurrean, horrek euskal munduan duen nolabaiteko berritasunarekin. Ezen gutunak badu pertsonala den zenbait, norberari lotzen zaion zer azalezinezko bat, baita zenbait albisterekin batera poema bat edo ipuin batzu bidaltzeko erabiltzen denean ere: hau da, egia den asko dauka, literaturak berez dituen artifizioetatik urrun. Gutunen bidez norbait ezagutzera edo ulertzera irits gintezke, asko saiatu arren ipuin nahiz poesia nahiz eleberrien bidez hainbeste lor ezin daitekeelarik, egileak beti eramango bait gaitu berak nahi duen hara. Berezko gaitzak pilatzen ditu liburu honek: muga batek iparralde eta hegoaldean erdibitutako distantziarenak batetik (zenbat dira gaur egun ere Euskal Idazleen Elkarteko bilera zein ekintzetan parte hartzen dutenetatik Donostiaren itzalpean bizi ez direnak?), eta bestetik nork-nori-nor atalean biltzen ditudan gaitzak: liburuaren hitzaurrean bertan esaten zaigun bezala Mirande da kristautasunaren lehenengo kritikoa euskaraz, edo indargintza predikatu duen lehena (minaren batasuna bezala ulertuz batipat) faxistaren txartela ere ezarri diote dohainik baino arras garestiago (horra zergatik nioen gorago nork-nori-nor: gaur egun batzuei entzun zein besteei entzun, eskuinean zein ezkerrean zein erdian eta zutik kokatu badirudi faxista eta erdi ere bagarela). Gaur egun, jada Mirande gure artean ez dugula, maiz eta askoren ahotik gainera, entzun dugu salaketa hauen funts eza, Miranderen ahotan bertan Ni ere kristotarra naiz, bai eta demokrata ere. Baina izena baino nahiago dut izana (erraiten ohi den bezala).

Joanak joan, liburuaren berezko zera agertzen duen literatur perspektiba da, distantziak lagun, garai hartatik heldu zaizkigun emaitzetatik (aldizkarietatik erran nahi dut, are zehatzago aldizkarietako ipuin zein olerkietatik, nik ere isilik gordeko dut aipatu behar ez den hori, baina intxaurrari sagarrak eskatu gabe) zeharo bestelakoa, garaiko pentsakera Europatik zetozen bide eta fruituetatik bezain urruti alegia. Gutxi izango ziren, gaur egun ere eskas diren moduan, itzulpengintza jorratzen zutenak. Horregatik ez nator bat liburu honek Mirande idazlea apur bat gehixeago ulertzen lagunduko gaituela, nik uste Mirande gizonaren neurria ematen duela, behin ere galduko ez duen bere estetika berritzaile eta apurtzailearekin, nahiz eta denek —eta are gehiago garai haiek ezagutu ez zituzten belaunaldien semeok— guztiz ahaztua izan.

Azken kritikak

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Igor Estankona

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Peru Iparragirre

Irautera
Castillo Suarez

Javier Rojo

Ia hemen
Juanjo Olasagarre

Mikel Asurmendi

Julien Vinsonen hegaldia
Patxi Zubizarreta

Aiora Sampedro

Kamisoi zuri zetazkoa
Alaine Agirre

Joannes Jauregi

Gauaz parke batean
Jon Mirande

Aritz Galarraga

Ur biren artean
Patxi Iturregi

Estibalitz Ezkerra

Disoluzio agiriak
Jose Luis Otamendi

Alex Uriarte

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ibon Egaña

Ez da erditzea
Ione Gorostarzu

Javier Rojo

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Peru Iparragirre

Denok gara Google
Xabier Etxaniz Rojo

Javier Rojo

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Raf Atxuri

Artxiboa

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Abuztua 2018

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Hedabideak