kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Antologia / Joan Salvat-Papasseit (Koldo Izagirre) / Pamiela, 1995

Neguko Udaberria Jose Luis Otamendi / Euskaldunon Egunkaria, 1996-01-06

Pamiela etxeak, ohi duen ausardiaz eta tajuz, Marulanda saila jarri berri du kalean, Tere Irastorzaren zuzendaritzapean. Atzerriko egileen lanak dira gehien bat sail horretara zuzenduak, eta nahi da euskal idazleak izan daitezela euren interesa piztu duten sortzaileen lanak itzuliko dituztenak eta edizioari kargu egingo diotenak. Konplizitatearen bideak nahi dira ibili, nonbait, irakurleari produktu berezi eta gustagarriak eskuratuz. Sortako bigarren alea da hona ekarri duguna, Joan Salvat-Papasseit-en Antologia, Koldo Izagirrek euskaratu eta apailatua.

Salvat-Papasseit (1894-1924) poeta autodidakta eta proletarioa da, eskola gutxikoa baina bere mundualdian bizkor eskarmentu hartua eta ikasia. Poeta, ezkertiarra izan zen politikan eta poetikan berrizale; orain baino lehen bere aditzera soila genuen askok, orain ematen zaigu, berriz, euskaraz (eta parean katalanez) ezagutzeko estreinako aukera. Mauka laburra iritzirik-edo, irakurlea Salvat-Papasseiten jakingura eta gose gera ote litekeen errezeloak jo nau poemok irakurtzean; hori, ordea, antologiaren batez besteko goi mailari bezala geure jakintasunaren motzari egotz dakiokeen herrena da: ahogozatzeko kutixia emana zaigu, izan ere. Poesia bizia, biluzia, gaztea da, eta beren denak gazte ez du beti-gazte planta patetikoak egiten zertan ibili. Farfaila bategarriak barik, konzeptu eta narrazio egituraren morroi ageri da hitza; espresaera doi, zehatz eta garden. XX. mende berriak zurrunbiloan hartzen du mundua, uste ez bezala bapatean bizirik daude paisaiak, makinak, bihotzak; batez ere hiria beretzen duen geratu ezin den mundu bat dator behetik gora, indarrean. Modernotasunak bete-betean harrapatzen du poeta baikortasun ekintzailez, oldar zoro horren eragina leundua, umotua begitanduko zaigu aurrera egin ahala. Hiriari abesten zaio eta hirikoei, humanismo itxaropentsu eta eskuzabalez abestu ere. Izagirrek aitzin-solasean esan bezala, sasoi hartan automnibusak, hegazkinak edo erotismoa horren natural emateak ezin bekaitza besterik sortu euskaldunoi; artean lekutan ginen!

Abangardatasunaren haizeak kutsatu eta ondu zuen Salvat-Papasseiten lana, hala ere kaligramen itxurazko-hoztasuna aise desarmatzen du lirikotasun alaia isuriz. Errealitatearen planoak elkarren gainean tolesten ditu poetaren begiradak, kontaera eta deskripzioak metatzen dira dotore eta apal. Tartean gogoetek lagunduta paisaiak aletzen zaizkigu, estanpa sozialak. Irudiak, irudiak eta irudiak. Ikaragarri librea du eskua Salvat-Papasseitek, bizinahiak eta maite-lilurak ezartzen dio bizia begiz jotzen duen zernahiri, duintasunez edertzen du bere aldia. Berehala etxeko egiten den poesia da hizpide duguna, geure izateko sortua sentitzen duguna. Lirikotasun eta erotismoaren gozoak, irakurtzearen magiak ez liluratzen lan gaitza da. Hona antologiako azken ahapaldia: “Orain ez da egiten, baina nik eginen nuke oraino / —amodio batek ukoa emanen balit— / itsasoaren mentura neure bizitzari lotu / eta ezin itzuliko nukeen bezain urrun joan. / Oh, ontniak neure adiskidearen izena balerama! / —halako maitaminez itsasoa ahitu eginen litzateke”.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak