kritiken hemeroteka

7.497 kritika

Azken kritikak

« | »

Lur bat zure minari / Jose Luis Otamendi / Susa, 1995

Indartsua eta borobila Edorta Jimenez / Euskaldunon Egunkaria, 1995-09-24

Liburu zinez indartsua eta borobila Jose Luis Otamendik ekarri digun azken hau, “Lur bat zure minari”, alegia. Zati bitan egituratua, irudimenez sortua eta irudiz betea, mamitsua eta minaren barrutik idatzia da, Itxaro Bordaren halako “Bestaldean” eta Koldo Izagirreren “Balizko erroten erresuman” horren nolabaiteko bitartean, noizean behin gogora Felipe Juaristiren “Laino artean zelatari” ere ekarri izan didala. Jose Luis Otamendiren liburu honek, aldiz, egunerokotasun ukitua du larregizko eritzi geniezaiokeen edozein profetismoren aurkako antidototzako. Liburua bere mendearen kumea da. Eta zein mendu gure hau! Inongo kronologiarik egin gura barik ere, Ekialdeko sozialismoaren hondoraketa, Golkoko Gerra eta Sarajevo bera Madril —edo Gernika— berri bihurturik ikusi ditugunekoak izan dira azken urteok, GAL eta Susana Arregirenak, poza eta gero etorri direnak. Halaxe idazten du liburuko azken horretan: “Euren tirainari lotzen natzaio goizero leihotik “Susana!”, “Sid!”, “Estepan!”".

Ustez Munduari eusten zioten ilusioetarik batzuk urtu edo, lurrundu edo, egin zaizkigularik, haren zama osorik moduan etorri zaigu lepo gainera. Ez al dituzue berriak aditu, ala? Zeren eta albisteen itzela dago hor presente paperean, idazten duenaren mahaiaz bestalde; eta gogorrak dira albisteak gero. Estepan Urkiaga “Lauaxeta” harena dator gogora. Historiaren sator-zuloetan barrena lats ikustezinak bat egiten dira. “Hitzak hilik datoz pareta atzenduetara berriz balaka ditzaten / Ez daukagu beste armarik bakartasun hezigaitz hau berresteko”; halaxe idatzi du azken olerki horrexetan Otamendik, liburua laburbilduz.

Hitzak hitz huts dira, zioen Cernudak. Besterik egin ezean hutsik albisteak aditzera edota hitzak egitera —idaztera / irakurtzera— kondenaturik ote gara, baina? Zer geratzen zaigu, zer egin da hainbeste ilusiorena? Maitetasuna geratzen da, “zu” bat eta “ni / gu” bat; biren arteko dialektikan, aldiz, “zu” horrenganakoa, edo min bihurtzen da, edo minetik dator, bietarik bat. Baina mina, beti. Otamendirena minetik dator, eta mina dakar. Min honi lur bat eman nahi izan dio poetak, hazi eta esperantza bilaka dadin. Luzarotxoan poesiarik idazten saiatu den edonork antzemango dio: ahalegin itzela dago hemen, hizkuntzak aukeran eskaintzen dituen hizkera guztietatik poetak berea asma eta sor dezan. Joskera seinalerik errazenak, puntuak eta, bazter utzi ditu, oro har, hala eta guztiz ere, lantzean koma bat agertzen da, ezin hobeto jarria. Hausnarketaren ondoan etorri ohi dena berau. Alde horretatik, Berrizbeitiaren “Lurralde karroinduak” hartan ageri zen halako askatasun zuzen asmaturiko baten arrastoa antzeman dut. Bada, euskal olerkari puntakoak errefexio ziklo berean sartuak direlako seinale. Poetak hausnarketa ekinkorrean badira, adi irakurleak non geratzen diren. Bere ahalegin horretan irakurlea jokoz kanpo gera ez dadin nahi ez duelako sortzaileak, idatzi behar izan duena kriptikoegia ez izaten saiatu da Jose Luis. Hizkuntzaren dohainak eta bideak ia-ia infinitoak direla frogatu ondoren, irakurleak baino pausu bi-edo ez aurrerago joateko garaia etorri bide da. Barruan hori baino gehiago emateko gai direnek minez erditu beharko dituzte liburuak, ez baita erraza barruan halako sua izanik sutondo xume bat berotzera mugatu beharra. Itsasoa beharko luke su honek erretzeko. Horregatik ote da itsasoa —eta ura, oro har— hain presente, hain utopiko, hain errepikatua liburu honetan? Minaren minez erditu beharreko liburu guztiak oraingo hau bezain eder jaiotzekoak badira, betoz lebenbailehen.

Azken kritikak

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Karanbola hirukoitza
Eneritz Artetxe

Amaia Alvarez Uria

Bilduma bat
Sandro Penna

Irati Majuelo

Bilduma bat
Sandro Penna

Igor Estankona

Etxeak eta hilobiak
Bernardo Atxaga

Javier Rojo

Aitaren etxea
Karmele Jaio

Mikel Asurmendi

Izurria
Albert Camus

Txema Arinas

Andrezaharraren manifestua
Mari Luz Esteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Hik ez dakik zer den beldurra
Karlos Linazasoro

Aiora Sampedro

Lisboako setioaren historia
Jose Saramago

Joannes Jauregi

Artxiboa

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Hedabideak