kritiken hemeroteka

7.058 kritika

Azken kritikak

« | »

Lehenago zen berandu / Arantxa Iturbe / Alberdania, 1995

Atrebentziarik ez bada Amaia Iturbide / Euskaldunon Egunkaria, 1995-09-17

“Lehenago zen berandu” (Alberdania, 1995) Arantxa Iturberen bigarren liburuak lehengo lepotik du burua “Ezer baino lehen-en” haritikoa baita, hala gaiaz nola estiloaz.

Egilearen aitorpenetako baten arabera “Alegiko hortxaxiete marimatxarda” bat zenean ipuinak idazteari ekin zion. Geroxeago idazle izan nahi zuela eta, kazetaritza ikasi Iruñean. Gaur egun Euskadi Irratiko lankideetako bat da, “Goizean Behin” saiokoa. Eta irratiarena aipatzen dut hasi eta buka egiten den liburu honetako hizkerak egilearen ofizioarekin zer ikusirik duelako.

Hamahiru ipuinon hizkera ahozkotik hartua da, hitzetik hortzerakoa, baina ez baserrikoa, baizik eta kaletarra. Hizkera arina, grazioxoa, prexkoa eta bixigarria, tipustapastekoa hala nola etxeko eztabaida baten ondoko ate danbada, kaskarina, ahalegin haundirik eskatzen ez duena, paperetik zuzenean irakurri gabe belarri ertzera ere konta, daitezkeen narrazio solte eta kuxkuseroak. Gaiak gaixto askoak. Liztorkabia.

Hiriko gertaeren collage itxurako ipuinok “bihotzeko aldizkari-en” ustegabea daukate, udako erromantzearen zirrara, nobela poliziakoaren impasse-a, mesanotxeko argiaren pikardia, fotomatoi-argazkiaren eztenkada edo baimenik gabe eta egoera konprometituan egindako argazkiaren malizia. Batzuk sketx dibertigarriak dirudite, beste batzuk egunkarietako berriak edo telefono-hizketaldiak. Ezer berezirik ez duela ere, krokatu edo engantxatzen du izenburu misteriotsuko liburu honek. Besapean eramatekoa, hurrenkera berean zein atalka irakurtzekoa, hondartzan nahiz autobusean, jan azkar egiten da, hala nola sandwich edo hanburgesa bat. Txolarteetarako, txurrutadatzat.

Egileak giza eta sexuen arteko harremanen gaiari deutso. Mende honen amaieran, non ideologiek gainbehera daramaten, egunean eguneangoa bilatzen da. Haruntzagoko ideien edo ilunabarren ordez frigorifikoa nahiago; mitoei lekua kenduz gizon eta emakumeen arteko harremanak. Dena aldatu da, hiriek eta hango gatazkek protagonismoa hartu dute herria eta ikuspegi bukolikoen maldan, beheraren ondoan. Hauxe da dagoena salgai.

Senar-emazteen arteko adar-jotze, haserraldi eta koartaden gaineko “Lehenago zen berandu” honek, “Bi eta bat”, “A ze parea barraskiloa eta barea” edo “Goenkale” telesail arrakastatsuen antzik badauka.

Literatura-moeta hau gustokoa izan daiteke ala ez, baina ondorioztatu ahal da: gaurko ziztu biziko gizarte edozertarakoan bere funtzioa betetzen du.

Azken kritikak

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Alex Uriarte

Zu entzuteko gaude
Xabier Mendiguren Elizegi

Estibalitz Ezkerra

Bihotzean daramagun mundua
Maite Darceles

Javier Rojo

Otto Pette
Anjel Lertxundi

Aritz Gorrotxategi

Stereo
Miren Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Duchampen inguma
Eric Dicharry

Igor Estankona

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Javier Rojo

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Aiora Sampedro

Balou mendikateko balada
Yan Lianke

Joannes Jauregi

Ileak uretan
Josu Penades

Amaia Serrano Mariezkurrena

Erreka haizea
Sonia González

Iratxe Esparza

Errukiaren saria
Iñaki Irazu

Javier Rojo

Tximeletak bizkarrean
Ugaitz Agirre

Peru Iparragirre

Gaur galtzea tokatzen da
Gotzon Hermosilla

Javier Rojo

Artxiboa

Uztaila 2018

Ekaina 2018

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Hedabideak