kritiken hemeroteka

8.091 kritika

Azken kritikak

« | »

Consummatum est / Joan Mari Irigoien / Elkar, 1993

Abarra eta hegala Amaia Iturbide / Euskaldunon Egunkaria, 1995-06-25

Gaur euskal literaturan jadanik bide luzea egin duen idazle baten lanarekin nator: “Consummatum est” (Elkar, 1993). Joan Mari irigoienen azken nobela honen azala bere anaia Imanolena da, zeinean arrosa eta kamaleoia agertzen diren. Arrosa eta kamaleoia, eleberriaren lehenengo atalburuko izenburua eta eleberria garatuz doan heinean gatzatuko diren bi sinbolo, irakurlea ohartuko denez.

Joan Mari Irigoienen nobelagintzan bi hitz dira giltza: ikusmina eta simetria. Egileak berak daraman ikusmina pertsonaien barruan pizten saiatzen da, horrela pertsonaiak jakitekotan edo jakin nahiez dabiltza eta mugitzen dira. Pertsonaion ikuspuntu dialektikoek, gura eta porroten zurrunbiloek eta jazoerek nobela gidatuko dute. Pertsonaia-puzzle hau poliedroaren hostoen antzekoa da, aurpegi desberdinen eta kontrajarrien topalekua, babilonia. Batzuk lurrari atxikiak diren bitartean, beste batzuk zeru aldera begira zaleak dira, batzuk kamaleoi eta beste batzuk arrosak, materialistak zein idealistak, fedegabeak nahiz fededunak, zientziarekiko lera nahiz alkimiarako jaidura dutenak, herrian zein hirian moldatuak… Izaeraz aberatsak eta indibidualtasunaren ereduak diren pertsonaiok Joan Mari Irigoienen ilusionista behatzek higituko dituzte, marionetak bailiran, istorio harrigarriak sortuz.

Simetrian nobelaren egitura eta bizitzari buruzko filosofia biltzen dira. Leku desberdinetan gertaera bera errepikatuz eta pertsonaia desberdinen arteko koinzidentziak agertuz, altzatarra bizitzari buruzko ikuspegi asaskatu eta magiko bat eratzen dabil. Higidura zentripetu eta zentifugoetan eleberrien bizitza sortzen du, aza eta alkatxofa hostoen modura multiplikatzen baita, abarreztatzen, eta, era berean, askatasun lehiaz hegaz egiten. Badaki, bai, Joan Mari Irigoienek biziztzaren argi zirrikitutik irristatzen eta bizitzari zukua ateratzen, bizitza bera baita “Consummatum est-en” gaia. Kontaketa idazketa bainoago den eleberri honetan pasadizoak pasarteetan banatzen dira, karta baraja bailiran nahasten. Antolatze honek interpretazio anitzetarako bideak emango ditu, abaniko aukerak, irakurketa moderno bat eskainiz eta irakurlea motibatuz, irakurketa garatu heinean geroago jazo litezkeenekin irudimen gimnasia-ariketak eta adimenarekin ingeniari-planoak egin beharrean gertatuko baita irakurlea.

Astalkatze eta harilkatze saio anitzen emaitza den hizkera hau eskurakoia da, esaldi laxoekin, istorioak bezala luza edo jarrai daitezkeenak. Narrazio eta deskripzioen artean elkarrizketa bizigarriak eta umore-tanta gatz pipertuak murgiltzen ditu.

Malabarismo-jolasa dirudien burutazio argi ilun zalantzakorren artean, egia txantxazkoen eta txantxa egiazkoen artean egilearen ideologia soslaituz doakigu. Bere lehenengo “Oilarraren promesa” (bere nobelagintza geroago izango denaren eskema) hartatik azken eleberri honetaraino idealismoaren alde jokatu du, iragan idiliko baten aldera burua jiratuz eta zibilizazioak ezarritako egitura zanpatzaileen aurrean muturtuz. Bestaldetik, bizitza konplexua dela erakutsiko digu, arteria edo ibaiadarrak diren bere pertsonaien bidez.

Errealismo magikoa laket zaienek maiatzeko euria bezala hartuko dute “Consummatum est”.

Azken kritikak

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Puta zikinak
Juno Mac / Molly Smith

Irati Majuelo

Hezurrezko kaiolak
Hasier Larretxea

Jon Martin-Etxebeste

Heriotzari aurrez aurre begira
Oskar Gaztelu

Mikel Asurmendi

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak