kritiken hemeroteka

7.339 kritika

Azken kritikak

« | »

Consummatum est / Joan Mari Irigoien / Elkar, 1993

Abarra eta hegala Amaia Iturbide / Euskaldunon Egunkaria, 1995-06-25

Gaur euskal literaturan jadanik bide luzea egin duen idazle baten lanarekin nator: “Consummatum est” (Elkar, 1993). Joan Mari irigoienen azken nobela honen azala bere anaia Imanolena da, zeinean arrosa eta kamaleoia agertzen diren. Arrosa eta kamaleoia, eleberriaren lehenengo atalburuko izenburua eta eleberria garatuz doan heinean gatzatuko diren bi sinbolo, irakurlea ohartuko denez.

Joan Mari Irigoienen nobelagintzan bi hitz dira giltza: ikusmina eta simetria. Egileak berak daraman ikusmina pertsonaien barruan pizten saiatzen da, horrela pertsonaiak jakitekotan edo jakin nahiez dabiltza eta mugitzen dira. Pertsonaion ikuspuntu dialektikoek, gura eta porroten zurrunbiloek eta jazoerek nobela gidatuko dute. Pertsonaia-puzzle hau poliedroaren hostoen antzekoa da, aurpegi desberdinen eta kontrajarrien topalekua, babilonia. Batzuk lurrari atxikiak diren bitartean, beste batzuk zeru aldera begira zaleak dira, batzuk kamaleoi eta beste batzuk arrosak, materialistak zein idealistak, fedegabeak nahiz fededunak, zientziarekiko lera nahiz alkimiarako jaidura dutenak, herrian zein hirian moldatuak… Izaeraz aberatsak eta indibidualtasunaren ereduak diren pertsonaiok Joan Mari Irigoienen ilusionista behatzek higituko dituzte, marionetak bailiran, istorio harrigarriak sortuz.

Simetrian nobelaren egitura eta bizitzari buruzko filosofia biltzen dira. Leku desberdinetan gertaera bera errepikatuz eta pertsonaia desberdinen arteko koinzidentziak agertuz, altzatarra bizitzari buruzko ikuspegi asaskatu eta magiko bat eratzen dabil. Higidura zentripetu eta zentifugoetan eleberrien bizitza sortzen du, aza eta alkatxofa hostoen modura multiplikatzen baita, abarreztatzen, eta, era berean, askatasun lehiaz hegaz egiten. Badaki, bai, Joan Mari Irigoienek biziztzaren argi zirrikitutik irristatzen eta bizitzari zukua ateratzen, bizitza bera baita “Consummatum est-en” gaia. Kontaketa idazketa bainoago den eleberri honetan pasadizoak pasarteetan banatzen dira, karta baraja bailiran nahasten. Antolatze honek interpretazio anitzetarako bideak emango ditu, abaniko aukerak, irakurketa moderno bat eskainiz eta irakurlea motibatuz, irakurketa garatu heinean geroago jazo litezkeenekin irudimen gimnasia-ariketak eta adimenarekin ingeniari-planoak egin beharrean gertatuko baita irakurlea.

Astalkatze eta harilkatze saio anitzen emaitza den hizkera hau eskurakoia da, esaldi laxoekin, istorioak bezala luza edo jarrai daitezkeenak. Narrazio eta deskripzioen artean elkarrizketa bizigarriak eta umore-tanta gatz pipertuak murgiltzen ditu.

Malabarismo-jolasa dirudien burutazio argi ilun zalantzakorren artean, egia txantxazkoen eta txantxa egiazkoen artean egilearen ideologia soslaituz doakigu. Bere lehenengo “Oilarraren promesa” (bere nobelagintza geroago izango denaren eskema) hartatik azken eleberri honetaraino idealismoaren alde jokatu du, iragan idiliko baten aldera burua jiratuz eta zibilizazioak ezarritako egitura zanpatzaileen aurrean muturtuz. Bestaldetik, bizitza konplexua dela erakutsiko digu, arteria edo ibaiadarrak diren bere pertsonaien bidez.

Errealismo magikoa laket zaienek maiatzeko euria bezala hartuko dute “Consummatum est”.

Azken kritikak

Larrosak, noizean behin
Jon Iriberri

Aritz Galarraga

Kabitu ezina
Aintzane Usandizaga

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Mikel Asurmendi

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Aiora Sampedro

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Joannes Jauregi

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak