kritiken hemeroteka

8.318 kritika

« | »

Poemak / W.H. Auden (Juanjo Olasagarre) / Susa, 1994

Espia beteranoa Amaia Iturbide / Euskaldunon Egunkaria, 1995-06-11

“Erreferentziak” sailean Susa argitaletxeak W.H. Auden poeta ingeles haundiaren poema zenbait euskaraz irakurtzeko aukera eskaini zigun iaz. Euskaratzailea Juanjo Olasagarre da eta aitzinsolasaren egilea Rikardo Arregi Diaz de Heredia. Liburu zaindua, non olerkiez gain testu poetikoari buruzko oharrak aurki ditzakegun eta, baita ere, Audenen lanen zerrenda eta argazki batzuk. Beti da argibide poeta baten bisaia ezagutzea.

Audenen poesiak ez du etiketarik onartzen, eklektikoa da, psikoanalisitik apur bat emanez, marxismotik beste zerbait eta kristautasun asketik, Kierkegaarden eragina dela medio, beste pittin bat. Bere iturriak lainotsuak dira, baita ere ideiak eta ideologia adierazteko erak. Berarentzat poesia jokuaren enigma izan daiteke (“Poesiarik benetakoena itxurakeriarik handiena”, 108. orr.) bertsio anitzetan antzaldatua, zuritua eta hegaldatua, baina funtsezkona konzeptua da (“Duda egiten dugu hizlariaz, ez entzundako hizkuntzaz: / Hitzek ez dute hitzik egiazko ez diren hitzendako”, 111. orr.). Adierazia adierazlea baino garrantzitsuago zaio, esan nahi duena erretizentziaz soilik somatu badaiteke ere (“Mila esker, laino”, 125. orr.). Arregik hitzaurrean Audenentzat poesiaren lana hizkuntza destoxikatzea dela, ez magia egitea, azpimarratuko du.

Konzeptuarekin juzku morala dator. Politikoek eta Estatuek asmatzen dituzten gezur sofistikatuaren eta gaiztakeria zinikoaren aurka altxatzen ditu bere poesia-ezpata, haserrearen energiak zutitua, eta morala, baina jaun-andreok, ez modu zehatzean, baizik eta anbiguitatearen misterioaz, adimena erabiliz, zer pentsaturik emanez eta erretorikarik gabe. Guden kariaz eta egin behar izan zituen joan-etorri anitzengaitik anbiguitatearen eta anonimatoaren artea ikasi zuen. Maskara ofizialaren kontra, teknikari iseka eginez, gizarte modernoaren konspiraziozko engranaia salatuz, diplomazia eta disimuloaren artean eta ahots ekuruz zer den gizalegea azalduko digu. 30eko hamarkadaren amaieran belaunaldi asegaitzaren bozeramaile izan zen. Errebeldiaren kemenak ironia erabiltzera eramaten du, gutxitan aurkitzen den ironia zorrotza, irakurlearen bisaia mila zatitan hausterainokoa.

Bere idazkera lainotsuagaitik eta ikuspegi moralagaitik bi idazleren izenak dakarzkit burura: Graham Greene eta Felipe Juaristi. Lehenengoak, dakikegunez, benetako espia izanak Munduko Bigarren Gudan, ez zien muzin egiten bere hastapen etikoei. Bigarrenak, lainoa dela aitzakia, bitartekari edo estalki, poema liburu gogor bat idatzi du, “Laino artean zelatan”, non egilea hizkera sentibera erabiliz bizitzan murgiltzen baita buru-belarri.

Bestaldetik, Audenen poesia naufragio eta hondamendiaren eskutik ibiltzen da (“Oihanak hazten eta hedatzen ari dira / Kreszendo hilkorrean”, 35 orr.) eta, hein batean, Atxagaren “Harea lurrik anonimoena / Hareaz eginak desparadisuaren zutabeak” hura gogorarazten du. Sinkronian ezezik, diakronian ere kokatzen du bere poesia, orokorra eta aro guztietakoa bihurtuz. Zer ginen jarauntsiz, zer garen eta zer izango garen diosku denboraren ebazpenaren atzetik. Memoriarekin batera anti-memoria. Iragana errestauratzen duen bezala arkeologia eta mitologia zaharra ekarriz, oraina enbalatuko du hiria eta erlojua aipatuz eta etorkizuna iragarriko lapsus eta galderen artean.

Eliot-ek goraipatua izan zen bezala, Audenek “Eskerrik asko” poeman bera ez dela eta ez dagoela bakarrik iradokiko digu eta, besteak beste, Yeats, Graves, Brecht edo Horacio gogoratuko ditu. Auden ez dago bakarrik, alegia, Auden bezala Miguel Torga idazle portuges haundia bere ikuspegi moraletik mintzatuko zaigu hitz zangarrez eraikitako eta hondatzen lagatako “La paz posible es no tener ninguna” poema liburuan.

Azken kritikak

Itsaso amniotikoa
Oihane Jaka

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Lanbroa
Pello Lizarralde

Irati Majuelo

Lanbroa
Pello Lizarralde

Ibon Egaña

Txoria hodei artean
Urtzi Urkizu

Jon Martin-Etxebeste

Begiak eman nizkinan eta ilunpeei behatu hien
Irene Sola

Jon Jimenez

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Amaia Alvarez Uria

Gerezi-denbora
Montserrat Roig

Asier Urkiza

Herriaren hezkuntza eta demokrazia
Nadezhda Krupskaia

Nagore Fernandez

Farorantz
Virginia Woolf

Aritz Galarraga

Markos Gimenoren 101 letrakartel
Joseba Sarrionandia

Mikel Asurmendi

Poesia kaiera
Giorgos Seferis

Irati Majuelo

Altxa, hildakoak
Fred Vargas

Joxe Aldasoro

Airemortuak
Gorka Salces Alcalde

Maddi Galdos Areta

Mundu zitalaren kontra
Lizar Begoña

Asier Urkiza

Artxiboa

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

2023(e)ko ekaina

Hedabideak