kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Itzalen itzal / Juan Garzia Garmendia / Alberdania, 1993

Pedanteria ala aurrerapauso? Juan Luis Zabala / Euskaldunon Egunkaria, 1993-12-05

Joan den astean orri honetan bertan aipatzen nuen “Ur uherrak” eleberria bezalaxe, Juan Garziaren “Itzalen itzal” ipuin bilduma hau ere behar adinako oharpenik gabe geratu da, nire ustez, gure artean, 92-93 denboraldiko euskal narratibak eskainitako libururik interesgarrienetakoa izanagatik ere. Mereziko du, beraz, aipamen txiki bat badarik ere, egunotan Durangon ezagutarazten ari diren lan berriei kosk egin aurretik.

Epaltzaren lanaren kasuan bezala, Garziaren honetan ere prosa eredua da irakurlea lehen kolpetik harritzen duena. Izan ere, prosarena izan baita liburu honen egileak, euskal letren plazara jalgi zenetik, behin eta berriz agertu duen kezka nagusia, Melvilleren “Bartleby izkribatzailea” itzulpen aipatu hartan ere islada landua izan zuena.

Errazkeriari eta sinplekeriari ihes egiten dion prosa kultu, landu, zehatz, zuzen, jaso eta adierazkor baten alde agertu izan da beti Garzia, erdal literatura gehientsuenetan aise, normal eta inoren asaldurarik gabe irakur eta dasta daitekeenaren parekoa ahal izanez gero. Adiskide eta auzi honetan gogaide duen Anjel Lertxundik bezala, hori lortzeko bidean literatur izulpenek duten pisua eta garrantzia azpimarratu izan du Garziak (eta baita euskal idazlegoak, oro har, euskal literatur itzulpenei behar adinako arretarik ematen ez diela salatu ere); bere sormen lan honetan, berriz, Lertxundik bere “Kapitain Frakasa” hartan bezalaxe, esaldi luze eta korapilatsuetara jo du, bigarren irakurketa pausatuago batera bideratzen gaituztenak maiz askotan, baina, Lertxundiren pare honetan ere, duda izpirik uzten ez duen ziurtasun, txukuntasun, zehaztasun, trebetasun eta dotorezia apartaz ehunduak beti ere. Hor dago aukera, eta norberak ikusi beharko du prosa eredu hori gustoko duen ala ez, aurrerapausoa iruditzen zaion ala, aitzitik, pedanteria hutsa. Inondik ere ezin ukatu daitekeena zera da, ordea, Garziak inor gutxik bezala menperatzen duela idazteko era hori eta, astiro hartuz gero, gozamen iturri oparoa dela bere prosa.

Ipuinen gaiak ere kultu eta erudituak dira, baina Garziak jolaserako eta sormenerako aitzakia gisa baino ez darabil erudizio guzti hori. Ipuin guztiak Italiako arte eta arkitektura munduaren barrutian giroturik daude, ipuinetik ipuinera —hiritik hirira— jauzi egiten du zenbait pertsonaiak —Gianni Stalvecchio, Ireneo Veytia Mujica, Virginia Ossiani…— eta, oro har, bildumak ale bakoitzaren irakurketa aberasten duen batasun katramilatsu eta jostaria damaie ipuin solteei. Nahiz eta istorioetako batzuk —ez guztiak, nire ustez— bere horretan ere nahiko eder eta aberats ere badiren besterik gabe, 1991ko Irun Hiria eskuratu zuen Gubbioko perlatxo hori kasu.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak