kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Intxixuen artxibotik / Rafael Dieste (Koldo Izagirre) / Elkar, 1993

Ipuin bat nola idatzi behar den Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 1993-11-20

Itzultzaileen lan eskergaitza dela medio, poliki-poliki ezagutzen ari gara Galiziako Literaturgintzak eskaini dituen fruiturik ederrenak: Novoneyra, Castelao, etab… Oraingoan, Rafael Dieste da euskaratuta (eta ez nolanahi) datorkiguna, “Intxixuen Artxibotik” honekin ( “Dos Arquivos do Trasno”, galizieraz); baina badakit “Historias e invenciones de Felix Muriel” ere itzultzeko asmotan dabilela baten bat.

Rafael Diesteri, idazle bati gerta dakiokeen bidegabekeriarik handiena gertatu zaio. Ia oraintsu arte ez da bat ere ezaguna izan Galiziatik eta Hegoameriketatik kanpo. Erraza izan ohi da, horrelako marjinazio baten errua egoera konkretu bati leporatzea, baina halako buru zuritze batek ez ditu gauza guztiak argitzen. Rafael Diestek erbestera alde egin behar izan baitzuen Espainiako Gerra amaitu zenean, eta Errepublika eta errepublikazaleak galtzaile atera zirenean. Baina horregatik soilik izan al da Dieste gure artean ezezaguna? Ala badira beste kondizionamendu batzuk horretara behartu izan dutenak?

Diesteren lanari erreparatzen badiogu, berehala konturatuko gara ezohizko idazlea izan zela, ipuingintzan trebea izateaz gain poesian eta saiakeran ere aritu izan baitzen. Garai bateko gizona dugu, belaunaldi konkretu batekoa, gerrak sakabanatu zuena munduan zehar, bakardadera kondenatuz inteligentzia ezezik literaturako eskarmentu handia zuen jende multzo galanta.

“Intxixuen Artxibotik” ipuin bilduma dugu, idazle galiziarren tradiziorik beteenean, ezen galiziarren artean eta salbuespenak salbu (Otero pedrayo, Blanco Amor, etab…) arnas handiko nobelak ez baitu jarraitzailerik izan. Dieste, ordea, beste ipuingile guztiengandik bereizten da, bere narrazio-teknika askoz landuagoa baita, eta horixe frogarazten digu “Sarreran”, horko lerro horietakoetan laburtzen baitu ipuingintzari buruz barnean zeraman teoria. Ipuinik gehienak, lehen pertsonan kontatuta daude, eta horrek erakusten digu ez ziola muzin egiten ahozko tradizioari.

Ipuin guztiek dute beren xarma, eta are gehiago Koldo Izagirrek euskaraz ematen dien indarrarekin, ezen itzulpen honetan den-dena baitago tajututa eta matizatuta. Dena dela, eta beste guztiak baztertzeko asmorik gabe, pare bat azpimarratuko nituzke, erakusten duten setikortasun eta terneziagatik: “Trena ikusi nahi zuen Agurea” eta “Nola heldu zen balea bat Rianxora”. Zoragarriak biak.

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak