kritiken hemeroteka

7.507 kritika

Azken kritikak

« | »

Markak. Gernika 1937 / Bernardo Atxaga / Pamiela, 2007

Memoriaren arrastoan Ibon Egaña / Berria, 2007-05-06

Hibrido bat da, egilearen beste hainbat lan bezala, Atxagaren azken liburua: Markak. Gernika 1937. Bonbardaketatik 70 urte bete diren honetan, hari horixe dute lokarri asteasuarraren liburuko testuek: Markak atalean bonbardaketaren inguruko egilearen gogoeta edo saio laburra biltzen da, eta atzean erantsi zaizkio egilearenak ez diren baina Gernikako bonbardaketaren inguruko egia argitzera datozen hainbat egileren testu atal, lekukotasun eta gogoetak. Bonbardaketaren berria mundu zabalean hedatu zuen G.L. Steer-en gertakarien kontakizunak ixten du liburu heterogeneoa. “Egia historikoaren aldeko lana” aldarrikatzen du Atxagak, eta badirudi agian azken atal hauek gehitu izana gertakarien gaineko egia historikoa argitzeko nahiari zor zaiola. Egia hori euskal irakurleari agertzea beharrezkoa ote den zalantzagarria dateke; egia da, edonola ere, testigantza ederrak irakurtzeko aukera ematen digute atalok (pilotu alemaniarrenak, kasu).

Markak goiburuko lehen atalean, Atxagak berak idatzitako 80 orriko gogoetan, markak, arrastoak dira metafora lotura emaile, zeinek gizakiak heriotzari (ahanzturari, beste hitzez) aurre egiteko izan duen eta duen beharraren erakusgarri baitira. Fikzionalki Soinujolearen semea-n esaterako, egindako memoriaren aldarrikapena, hitzen heriotzaren, ahanzturaren aurkako ahalegina saio generoan egin du oraingoan egileak, denboran atzera egin eta Gernikako bonbardaketara etorri arte. Memoriaren beharraren lekuko diren marken bilaketan, Atxagaren fikzio lanetako hainbat joera eta motibo berraurkituko ditu irakurleak.

Bilakaera gutxi asko kronologikoa egin du Atxagak, eta memoria eta egia aldarrikatzen ditu marka diferenteak bilduz: Il masso di Bormo duela 7.000 urteko harkaitz markatutik (hizkuntzarik gabeko markatik) abiatu, zuhaitzetako carving-ekin jarraitu (idazketaren esparruan jada), gorputzaren beraren markak aipatu eta ahozkotasunaren eta ahozko literaturaren memoriaren edukiontzi funtzioa aldarrikatzen du Atxagak, literatura idatziaren arrastoetara iristeko, Luis Cernudaren eskutik. Agrafotasunetik literatura idatzirako bidaia egiten du, beraz, Atxagak markaz marka. Memoriaren berreskurapen ariketa lingusitiko eta estetiko horiei botereak egindako mespretxu eta gezurrezko erantzunak jaso ondoren, Picassoren lanarekin, estetika modernoarekin ixten du Atxagak saioa, Gernikako sarraskiaren memoria bizirik mantentzea lortu duen marka edo obrarekin.

Ibilbide koherente eta pertsonal bat (parentesiz betea) proposatzen du Atxagak Picassorengana heldu arte, eta horretarako bidelagun ditu ahozko testigantzak, bertsoak, literatura idatzia, dokumentuak… Bilketa lan handia dago Markak-en atzean, modu erakargarrian josia, baina irakurle honek faltan aurkitu du egilearen beraren inplikazio handiagoa, saio bati eskatu ohi zaion egilearen autoritatea. Halaber, kontzeptu oinarrizko eta sakonekoez aritzean (egia, memoria, heriotza, bestearekiko indiferentzia…), agian erabateko onestasuna bilatu nahiz eta sakontasun nahiak berak bideratuta (hara paradoxa) inoizka diskurtsoa naif xamarra ez ote den nago, oinarrizkoenera zuzen jotzeko nahiak akuilatuta, hain zuzen. Demagun: “Horrela gertatzen da beti. Normalena izaten da soldaduek umeak eta emakumeak hiltzea gerretan, eta, horrelako balentrien aurrean, ahots kritikoak zapuztuak izatea”.

Bestalde, egilea bera parentesi artean ezkutatzeko eta egiletasunaren figurarekin jolas egiteko, desagertzearekin jolas egiteko saio bezala ere irakur liteke Atxagaren hibrido berri hau agian. Markak atalean ahots hain autoritarioz ez aritzeak eta, bestalde, bigarren atalean bereak ez diren testuak bere liburuan jasotzeak (horrek sor ditzakeen zalantza etiko eta guzti) inpresioa ematen du egilearen ezkutaketetara jolastu nahi bat badagoela Markak. Gernika 1937 honetan. Aurkitu, baina, azken aldiko Atxagaren arrasto asko aurkituko ditu irakurleak.

Azken kritikak

Gernika 81
Xabier Soubelet

Amaia Serrano Mariezkurrena

Moskito
Igor Estankona

Aiora Sampedro

Amua
Aritz Gorrotxategi

Joannes Jauregi

Moskito
Igor Estankona

Javier Rojo

Winston
Martin Etxeberria

Mikel Asurmendi

Hik ez dakik zer den beldurra
Karlos Linazasoro

Alaitz Andreu

Kapitalismoa eta emakumeen aurkako indarkeria
Silvia Federici

Irati Majuelo

Txipiroiak bere beltzean
Rafa Egiguren

Hasier Rekondo

Zendabalitz
Erika Elizari

Javier Rojo

Etxera bidean
Xamar

Mikel Asurmendi

Miñan
Amets Arzallus Antia

Mikel Asurmendi

Zendabalitz
Erika Elizari

Aiora Sampedro

Isiltasun urte luzeak
Francisco Castro

Joannes Jauregi

Bertsoaren harria
Koldo Izagirre

Mikel Asurmendi

Artxiboa

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Hedabideak