kritiken hemeroteka

7.584 kritika

Azken kritikak

« | »

Rimmel / Koldo Izagirre / Susa, 2006

Aita-alabak Aritz Galarraga / Gara, 2007-03-17

Marie Darrieussecq idazle baionesak Le Bébé literatur lana idatzi zuen 2002an. Ondorengoak harritzen zuen bera: “haurtxo gutxi agertzen da literaturan, zergatik?”. Eta ama izatearen esperientziak kitzikatuta idatzi zuen aipatu liburua. Koldo Izagirrek ere alabari kantatzen dio azken poema bilduman, Rimmel izenekoan, jaiotzearen unetik beretik (“ez naute gomitatu erditzearen lekuko harro izatera”), koxkortzen den arte (“mahatsak hartu du heineko hartzidura”). Darrieussecqek hala azaltzen zuen bere hautu literarioa: “umea: seguru hor badela zerbait bilatzeko, zerbait ulertzeko”. Eta Izagirreren azkenak erakusten digun bezala, bada bai literaturarako interesgarri den zerbait. Hitz gutxitan esanda: alabaz hitz egiteak aitaz, aitatasunaz, bizimodu eta bizipen berri batzuetaz hitz egitea ere badakarrelako.

Liburuaren banaketa lau ataletan egina da eta, esan bezala, progresio kronologikoari jarraitzen zaio. “Hezur ondoko mami” lehen atalean, alaba jaioberria da ardatz, bere munduratzeak eragiten duen lurrikara: “zertarako haur berri bat mundura? / lagunen galderak nolako mindura! / ez daukat beste erantzunik: / berak nahi zuen, guk genuen gura!”. Aita-amen beldurrak agerian geratzen dira (“zer izan dun hori? / ez duk entzun?”), baina ikasbide ere bilakatuko da alabatxoa: “asko dizkiozu irakatsiko / ama kantari jarri duzu/ bularra hartzen diozulako / masail beteko esne-musu”. Bigarren atal batean, “Nola jaso ote zuen harria trikuak” deiturikoan, alabaren lehen urteek hartzen dute leku, lehen kanta eta jolasek, erantzunik gabeko lehen galderek: “beso bik hartzen didate burua / estaltzen dizkidate begiak / —nor naiz?”. Anekdotatik sortuak dirudite testuetarik hainbatek: “bazoaz gure oinetakoetan/ otsoaren oihanean barrena”.

“Ur gazia zara” atalak, hirugarrenak, dagoeneko koxkortzen hasia den alaba erakusten digu, haur izaeratik baduena (“Irakaslearen sexu heziketa” poema), baina are gehiago helduenetik (“amaitu dira hartzatxo urdina/ eta lo aurreko ipuina // hiltzaile heldu zen lehen zigarroa / gorpu kirastu bat da haurtzaroa”). “Laster gure alaba zu bezalakoa izanen da” azken atalean, ordea, alaba nerabezaroan da, bete-betean, aitagandik gero eta urrunago: “jadanik ez goaz karrikan eskuz esku / lagunik ederrenak ginenean bezala / jadanik ez zara aitatxoren alaba”. Eta horren mina, noski, jasoko du irakurleak: “munduan beti egonen da maite duguna oroitaraziko digun zerbait”.

Orain arte erabili ditugun adibideek pista batzuk ematen badizkigute ere, ezin aipatu gabe utzi Rimmel poema sorta berezi egiten duten ezaugarriak. Hala, Izagirrek darabilen hizkerak asko du haur literaturan erabili ohi den horretatik: errima, erritmo, errepikapen, hitz-jolas, asmakizun eta abarrez gainezka dugu liburua. Bai eta animali, naturako elementuz beteriko iruditeriaz ere. Alabaren nagusitzearekin batera, poemak ere koxkortu egiten dira, konplexuagoak bilakatzen. Bai bederen, kezka eta hausnarketa aldetik. Eta kurioski, azken atalekoak egin zaizkit poemarik osoenak, lehen atalekoekin batera baina. Lehen atal horretan agertzen baitira argien, guraso berrien poz eta beldurrak, alaba munduratzeak suposatzen duen erronka.

Aipatu dugu alabaz aritzeak, aitaz aritzea ere badakarrela. Gustatu zaigu horregatik Izagirrek erakutsitako zintzotasuna, aitatasun klasiko horretara makurtu nahi ez izate hori: “mila ipuin berri / dauzkat barruan orain / zuri beldur eragiteko”. Gustatu zaigu bakan izateagatik gomendagarri den Rimmel hau.

Azken kritikak

Poesia guztia
Safo

Igor Estankona

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Javier Rojo

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Bakezale gerlari horiek
Bixente Serrano Izko

Txema Arinas

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Bitakora kaiera
Ibon Sarasola

Mikel Urkixo Aierdi

Zendabalitz
Erika Elizari

Alaitz Andreu

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Marta Goikoetxea

Miserikordia etxea
Joan Margarit

Jose Luis Padron

Argiantza
Pello Lizarralde

Aiora Sampedro

Hotz industriala
Julen Belamuno

Joannes Jauregi

Hotz industriala
Julen Belamuno

Ibon Egaña

Artxiboa

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Hedabideak