kritiken hemeroteka

7.023 kritika

Azken kritikak

« | »

Rimmel / Koldo Izagirre / Susa, 2006

Aita-alabak Aritz Galarraga / Gara, 2007-03-17

Marie Darrieussecq idazle baionesak Le Bébé literatur lana idatzi zuen 2002an. Ondorengoak harritzen zuen bera: “haurtxo gutxi agertzen da literaturan, zergatik?”. Eta ama izatearen esperientziak kitzikatuta idatzi zuen aipatu liburua. Koldo Izagirrek ere alabari kantatzen dio azken poema bilduman, Rimmel izenekoan, jaiotzearen unetik beretik (“ez naute gomitatu erditzearen lekuko harro izatera”), koxkortzen den arte (“mahatsak hartu du heineko hartzidura”). Darrieussecqek hala azaltzen zuen bere hautu literarioa: “umea: seguru hor badela zerbait bilatzeko, zerbait ulertzeko”. Eta Izagirreren azkenak erakusten digun bezala, bada bai literaturarako interesgarri den zerbait. Hitz gutxitan esanda: alabaz hitz egiteak aitaz, aitatasunaz, bizimodu eta bizipen berri batzuetaz hitz egitea ere badakarrelako.

Liburuaren banaketa lau ataletan egina da eta, esan bezala, progresio kronologikoari jarraitzen zaio. “Hezur ondoko mami” lehen atalean, alaba jaioberria da ardatz, bere munduratzeak eragiten duen lurrikara: “zertarako haur berri bat mundura? / lagunen galderak nolako mindura! / ez daukat beste erantzunik: / berak nahi zuen, guk genuen gura!”. Aita-amen beldurrak agerian geratzen dira (“zer izan dun hori? / ez duk entzun?”), baina ikasbide ere bilakatuko da alabatxoa: “asko dizkiozu irakatsiko / ama kantari jarri duzu/ bularra hartzen diozulako / masail beteko esne-musu”. Bigarren atal batean, “Nola jaso ote zuen harria trikuak” deiturikoan, alabaren lehen urteek hartzen dute leku, lehen kanta eta jolasek, erantzunik gabeko lehen galderek: “beso bik hartzen didate burua / estaltzen dizkidate begiak / —nor naiz?”. Anekdotatik sortuak dirudite testuetarik hainbatek: “bazoaz gure oinetakoetan/ otsoaren oihanean barrena”.

“Ur gazia zara” atalak, hirugarrenak, dagoeneko koxkortzen hasia den alaba erakusten digu, haur izaeratik baduena (“Irakaslearen sexu heziketa” poema), baina are gehiago helduenetik (“amaitu dira hartzatxo urdina/ eta lo aurreko ipuina // hiltzaile heldu zen lehen zigarroa / gorpu kirastu bat da haurtzaroa”). “Laster gure alaba zu bezalakoa izanen da” azken atalean, ordea, alaba nerabezaroan da, bete-betean, aitagandik gero eta urrunago: “jadanik ez goaz karrikan eskuz esku / lagunik ederrenak ginenean bezala / jadanik ez zara aitatxoren alaba”. Eta horren mina, noski, jasoko du irakurleak: “munduan beti egonen da maite duguna oroitaraziko digun zerbait”.

Orain arte erabili ditugun adibideek pista batzuk ematen badizkigute ere, ezin aipatu gabe utzi Rimmel poema sorta berezi egiten duten ezaugarriak. Hala, Izagirrek darabilen hizkerak asko du haur literaturan erabili ohi den horretatik: errima, erritmo, errepikapen, hitz-jolas, asmakizun eta abarrez gainezka dugu liburua. Bai eta animali, naturako elementuz beteriko iruditeriaz ere. Alabaren nagusitzearekin batera, poemak ere koxkortu egiten dira, konplexuagoak bilakatzen. Bai bederen, kezka eta hausnarketa aldetik. Eta kurioski, azken atalekoak egin zaizkit poemarik osoenak, lehen atalekoekin batera baina. Lehen atal horretan agertzen baitira argien, guraso berrien poz eta beldurrak, alaba munduratzeak suposatzen duen erronka.

Aipatu dugu alabaz aritzeak, aitaz aritzea ere badakarrela. Gustatu zaigu horregatik Izagirrek erakutsitako zintzotasuna, aitatasun klasiko horretara makurtu nahi ez izate hori: “mila ipuin berri / dauzkat barruan orain / zuri beldur eragiteko”. Gustatu zaigu bakan izateagatik gomendagarri den Rimmel hau.

Azken kritikak

Mendi-joak
Aingeru Epaltza

Iratxe Retolaza

Ohe hutsetan
Izaskun Gracia Quintana

Peru Iparragirre

Neska bat leku inposiblean
Xabier Amuriza

Javier Rojo

Keinu konplizeak
Karlos Cid Abasolo

Igor Estankona

Neska bat leku inposiblean
Xabier Amuriza

Joannes Jauregi

Emakume burugabea
Antxiñe Mendizabal Aranburu

Aiora Sampedro

Azala erre
Danele Sarriugarte

Iratxe Esparza

Poesia kaiera
Ezra Pound

Igor Estankona

6012
Karlos Linazasoro

Javier Rojo

Girgileri Anderea
Maialen Hegi-Luku

Peru Iparragirre

Septentrio
Aurelia Arkotxa

Aritz Galarraga

Ohe hutsetan
Izaskun Gracia Quintana

Javier Rojo

Ahotsak eta itzalak
Maixa Zugasti

Aiora Sampedro

Arrotza
Albert Camus

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2018

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Hedabideak