kritiken hemeroteka

7.355 kritika

Azken kritikak

« | »

Ezjakintasunak / Gerardo Markuleta / Alberdania, 2006

Bertan goxo Aritz Galarraga / Gara, 2007-02-03

Hotza gure artera ailegatu den honetan, epelean egoteko sortzen den aukera oro biziki eskertzen da. Eta eskertzen dira epeltasun pixka bat eskaintzen duten liburuak ere. Are eskuartean duzun hori poema bilduma atsegina, goxoa baldin bada. Bertan goxo egoteko aukera eskaintzen duten horietako bat. Gerardo Markuletak idatzitakoa da Ezjakintasunak, ibilbide poetiko partikularrean bosgarren emaitza dena. Aurretiaz, Larrosak, noizean behin (1990), Sagarraren hausterrea (1994), Hauta-lanerako poemategia (1999) eta Batak ez du bestea kentzen (2003) sortak argitaratu zituen, beste hainbat narrazio eta itzulpen lanekin batera. Aurreneko bi lan poetikoak ezizenez sinatuak etorri ziren eta aitortu beharra dut Jon Iriberri ez dudala oraino ezagutzen. Baina Gerardo Markuleta gehixeago. Eta ausartuko naiz esatera ez garela oso oker ibiliko eskuartean dugun liburua Batak ez du bestea kentzen haren jarraipentzat hartzen badugu.

Poesia egiteko molde jakin bati jarraitu zitzaion Markuleta 2003ko bilduma hartan: poema biluziak, zuzenak, hitzen ekonomiaz baliatzen zirenak, politikari ezagun batek aipatutako txitxirik gabeak. Horrekin batera, kontrastea bilatzeko borondatea, hitz jolasak, erritmoaren zainketa berezia, ironia fina eta baita naturaren nolabaiteko presentzia iraunkorra ere. Bada, ezaugarri horiek guztiak erabiltzen dira oraingo honetan ere. Ea zer iruditzen zaizuen “Erreparatzea” poema, esandakoaren erakusgarri: “Itsu izanik ere, begira. / Mutua izan arren, esan. / Besamotza bazara, berdin ukitu. / Nahiz elbarri egon, saia dantzan. // Izozturik ere, epel ari. / Karakoilduagatik, zabal iraun. / Hankamotz edo herren, egin irri. // Erreparatze hutsa / konpontzea da sarri.”

Ezjakintasunak maitasunaz ariko zaigu batzuetan: “Unibertsoaren balantzan/ —halakorik bada, bederen— / platertxo bat egon behar du // alde bakarreko maitasunen / ongi-nahi eta ilusioak // aldi bakarreko amodioen / su bizi eta errauts epelekin / biltzen dituena, // alde bitarako maitasunen / hobe-behar eta zaputzen / azpiltzarreko pisua nolabait / berdintzen saiatzeko.” Heriotzari buruz besteetan: “Hil eta geroko, zer arrangura, / zer kezkabide, zer afera? Hiletan / hilak egin behar balu bezala / anfitrioiarena.” Edota joandako denboraren gainean: “Bizitza honek, zertan engaina, / ez du lehengoaren zaporerik.” Hamaika konturi buruz, azken batean. Baina beti ere, ezaugarri nagusitzat, minimalistek aldarrikatu zuten less is more printzipioari fidel izanik. Apal gainera. Zintzo. Bilduma irekitzen duen poemak erakusten digu ibiliko dugun bidea. “Minimal prortrait” du izena: “Geografiaz, asimetriko; / eguraldiz, nahasi. / Mapaginean beti. / Neure burua deskribatzeko, sobera hamabost hitz.”

Gogoan dut gustatu zitzaidala Batak ez du bestea kentzen. Poema liburu txukuna iruditu zitzaidala, alegia. Ezjakintasunak ere haren parean dagoela iruditzen zait, haren mailan, baina koska txiki bat beherago, akaso. Motibo zehatz batengatik: aurreko bildumak eragin zidan hasierako sorpresa efektua, hasierako aire fresko atsegin hura oraingo honetan ezagun egin zaidalako. Hala ere, azpimarratu beharra dago, gehiago dira liburuaren alde onak. Aitzitik, liburu hau konfirmatzera dator Gerardo Markuletaren poemagintzaren osasun ona. Eta ezin zaio ukatu euskarazko letretan, poesian batez ere, bide apartekoa egiteko ausardia. “Ahots propioa” aipatzen da horrelako kasuetan. Bada, horixe bera, Ezjakintasunak honen altzoan epela aurkituko duela horren bila dabilenak.

Azken kritikak

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Alex Uriarte

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Estibalitz Ezkerra

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Javier Rojo

Irautera
Castillo Suarez

Irati Majuelo

Txikiaren handitasuna literaturan
Mariasun Landa

Amaia Alvarez Uria

Itsas bizimina
Pello Otxoteko

Hasier Rekondo

Bertsoak
Juan Mari Lekuona

Javier Rojo

Basa
Miren Amuriza

Txema Arinas

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Ibai Atutxa Ordeñana

Auschwitzeko tatuatzailea
Heather Morris

Joannes Jauregi

Diplomatikoa
Machado de Assis

Aiora Sampedro

Enarak itzuli dira
Gari Berasaluze

Igor Estankona

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Irati Majuelo

Blues bat bizitzari
Patxi Ezkiaga

Igor Estankona

Artxiboa

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Hedabideak