kritiken hemeroteka

7.335 kritika

Azken kritikak

« | »

Txoria / Oh Jung-hi (Juan Kruz Igerabide) / Alberdania, 2006

Sukaldetara jolasten Aritz Galarraga / Gara, 2007-01-13

Apustu txiki gisa aurkeztu zituen Alberdania argitaletxeak Michael Morpurgoren Peaceful soldadua eta eskuartean dugun Oh Jung-hi korearraren Txoria. Euskaraz gaur egunean (eta iraganean ez bezala) itzulpen dezente argitaratzen da eta, garrantzitsuagoa dena, dezenteak. Literatura Unibertsalaren bildumarekin egiten ari diren lana dugu, akaso, adibiderik behinena, baina ezin ahaztu literatur Nobel saridunak euskaratzeko antolatzen den Jokin Zaitegi saria edo joandako azken urte honetan izandako sorpresa atsegin eta bakanak, Paul Auster-en itzulpen “aldiberekoa” edota Groucho Marxen autobiografia, horien artean. Peaceful soldadua eta Txoria eleberriekin, gazteleraren filtrotik iragazi gabeko bi lan eta bi autore ezezagun ekarri nahi izan dituzte euskarara. Arriskuak hartzeko tarterik badagoenaren seinale. Seinale ona.

Oh Jung-hi idazle korearra euskal irakurlearentzat orain arte ezezaguna izan bada ere, frantsesez, adibidez, lan bat baino gehiago argitaratu diote: hortxe daude L’âme du vent, Le chant du pèlerin edota La pierre tombale. Izan ere, gehien itzultzen den idazle korear garaikidea omen da Oh Jung-hi. Korea Japoniaren kolonizaziopean zelarik 1947an Seulen jaioa, gerrak eta diktadura militarrak eragin handia izan zuten gerora idazle izango zenaren haurtzaroan. Eta noski, haur garaian bizitakoek isla izan dute haren lan literarioetan, baita Txoria honetan ere, ezkutuko bortizkeria eta mututasun agerikoa kontakizun osoan zehar dabiltzan gaiak dira eta.

Urrutira joan gabe, Txoria eleberri laburreko protagonista nagusia haur bat da: Umi izeneko 11 urteko neskatila. Ama hilik eta aita etxetik kanpo beti, kontakizunaren erdialdera (irakurleak igarriko dionez) betirako alde egiten duen arte. Uil 9 urteko neba txikiaren ardura dauka beraz, neskatilak. Bizilagunak ere badituzte, “maizterrak denak, gu bezala”. Yi jaunaren etxearen ondoan, Mun bikotea bizi da. Etxejabeen etxean, “emakume zahar etxejabea, bere alaba elbarri Yonsuk-ekin, eta alabaren senarrarekin”. Gurasorik gabe, neba-arrebek aurrera atera behar dute bizimodua, nolabait atera behar ere, auzokoen begirada errukitsupean bai, baina benetako elkartasun keinurik gabe.

Liburuko protagonista nagusia da Umi neskatila eta, aldi berean, narratzailea. Ondorioz, 11 urteko gaztetxo baten ikuspuntutik jasoko dugu kontakizun osoa. Horrek batzuetan agerian utziko du narratzailearen inozentzia: “jaiotzen denik desagertzen ez bada, zer gertatzen da ba hildakoekin? Zaharrak ume jaioberri bihurtzen ote dira, bizitza berri bati ekiteko?”. Baina besteetan, hasiera batean uste baino pasarte gogorragoak eskainiko dizkigu, inguruan bizi duen biolentzia giroa bere anaia txikiarekin errepikatzen duenean, esaterako. Gorantz datorren eleberria baita Txoria, hasierako irakurketa lasaia, sotilki tenkatu egiten baita istorioak aurrera egin ahala. Modu oso iradokitzailean hori bai, gauzak bistan utzi baino iradoki egiten baitira nobela honetan.

“Sukaldetara jolastea da bizitzea”, Umik esaten duenaren arabera: “lurra trastez beterik ipini, eta, nahikoa jolastean, eguzkia sartzeko garaia da laster. Orduan, jostailuak utzi, eta etxera itzultzen da norbera. Bizitza horixe da, hain zuzen”. Sukaldetara jolasten dira Txoria liburuko pertsonaiak. Bizi direla, alegia. Guk, aldiz, pertsonaia horien bizitzen bidez ezagutuko dugu bizitzaren alde garratza eta, bide batez, korear literatura garaikidearen izen garrantzitsua den idazle baten lana. Seinale ona.

Azken kritikak

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Aiora Sampedro

Bihotza nora, zu hara
Susanna Tamaro

Joannes Jauregi

Atzerrian
Nerea Balda

Ibon Egaña

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Javier Rojo

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Ez dadila eguzkia sartu
Martin Etxeberria / Xabier Etxeberria

Amaia Serrano Mariezkurrena

Hariak
Yoseba Peña

Igor Elordui Etxebarria

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Txema Arinas

Lerro etena (2004-2018)
Angel Erro

Javier Rojo

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Artxiboa

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Hedabideak