kritiken hemeroteka

7.399 kritika

Azken kritikak

« | »

Nork bere ozeanoa / Xabier Etxaniz Rojo / Erein, 2006

Senidetza(k), isilpekoa(k), heriotza(k) Iratxe Retolaza / Berria, 2006-12-03

Hamaika bakardade-une, hamaika isilune testuratu ditu Xabier Etxaniz Rojok Nork bere ozeanoa bilduman. Narrazio hauetan irudikaturiko pertsonaia horiek guztiek bizi eta sortu duten ozeano hori, mundu-ikuskera hori dute muga eta bide, hertsigune eta zabalgune. Baina, pertsonaiarik gehienetan, ozeanoa ahalbide, murgiltze-bide eta zabalbide baino, itomen bilakatu da, nork bere bakardadean pausaturik, nork bere ezintasunean kateaturik, itolarrian. Dena dela, nor bere ozeanoan bizi bada ere, ozeano edota mundu-ikuskera hauen arteko aldea ez da landu, ez da harrotu. Eta Nork bere ozeanoa lelopeko bilduma batean deigarri gertatzen da pertsonaien beretasun hori astindu ez izana.

Azken buruan, pertsonaia hauen bizipenetan komunikaziorik eza da nagusi, zehatzago esanda, hitzezko komunikaziorik eza. Eta isilean ibili izanak edo isilean ibiltzeak sorrarazitako samina(k), sorrarazitako ezinegona(k) testuratu dira. Baina, hitzezko komunikazio horren gabezia narrazio hauetan guztietan, funtsean, harreman-gune jakinean irudikatu edo kokatu da: senideen arteko hartu-emanetan, senidetza funtsezko oinarri den harreman-egituretan. Hartara, bakardadeak sorturiko saminaz eta jendearen arteko inkomunikazioaz hitz egiteko literaturan maiz erabili den kokagune bertsura hurbiltzen dira narrazio hauek. Horretan ez dago berritasunik. Batzuetan komunikazio betegabearen kezkaz jarduteko bikotekide heterosexualen arteko harremanak ekarri dira testura, betiere bikotekideen arteko komunikazio falta edo komunikazio herrena azaleratuz, edota asebete ezina den komunikazioaren oinazeak mamituz. Gizon-emakumeen arteko bikote harremanak dira mintzagai Marrazkiak, Erantzun bakarra, Tanta ziztrin bat ozeanoan, Berandu, Burua lehertu zitzaigunekoa, Paperezko eskuzapiak eta Gorpuak, eskuak eta bihotza narrazioetan. Gehientsuenetan, hortaz. Maitaleen arteko harremanak eszenaratzen dituzten narrazio hauetan, ohikoak izan zaizkit eszenak, egunerokoak, garaikideak, eta agertoki ezagunetan ibiltzearen sentsazioa izan dut. Baina narrazio hauetan guztietan ere antzematen da jendearen arteko harremanen Logika pitzatzeko ahaleginik; alegia, maiuskulaz, maskulinoz eta esku zuriz idatziriko giza-harremanen Logikaren mamua pitzatzeko saiorik bada. Batzuetan, saioa arina da oso, esate baterako, Marrazkiak eta Gorputza, eskuak eta bihotza narrazioetan. Horietan, ahulagoa da lorpena. Beste batzuetan, aldiz, agertoki ezagunetan pitzadura ezustekoak sorrarazi dizkidate narrazio zenbaitek, hain zuzen ere, Tanta ziztrin bat ozeanoan eta Paperezko eskuzapiak narrazioek. Bi narrazio hauetan, Logika ezagunaren bidezidorretan abiatuz, eta haren neurriko agertokia eginez, bat-batean Logikaren L lodi, tinko eta egonkor hori arindu, malgutu eta hauskortu egin da, zalantzaren hazia ernalduz, Logika handia dardararaziz.

Gainerako narrazioek gurasoen eta seme-alaben arteko harremanak dituzte mintzagai: Medikuaren alaba, Mertxe Lazaroren azken gutuna, To…!. Harreman hauek irudikatzean, badago tipiko-topikotik ihes egiteko saiorik: bi muturretan kokaturiko aita-alaba arteko isiltasuna (Medikuaren alaba); ama batek adoptaturiko seme-alabei mintzo zaie (Mertxe Lazaroren azken gutuna); aita batek oinordekotzaz hitz egiten die seme-alabei (To…!). Nire ustean, batez ere aipatzekoa da To…! narrazioaren azken kolpe eta urradura.

Bestalde, Munstroak eta paradoxak-en, beste guztietan oso-oso presente dagoen gaia jorratzen da: heriotza. Azken isilune hori, betirako isilarazten gaituen mamu hori. Hau ere Logika horretatik at. Ezin bestela, isilpekoez, isildurikoez hitz egiten duen bilduma batean, heriotzaren zama eta itzala etengabea da. Ahoskaturiko hitzak, idatziriko hitzak eta isilduriko hitzak, hirurak ala hirurak, denborari eta heriotzari aurre egiteko bide (eta muga).

Azken kritikak

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Amaia Alvarez Uria

Itzuliz usu begiak
Anjel Lertxundi

Joannes Jauregi

Iturria
Unai Elorriaga

Aiora Sampedro

Zeldak
Elena Olave

Javier Rojo

Susmaezinak
Itxaro Borda

Estibalitz Ezkerra

Irautera
Castillo Suarez

Alex Uriarte

Fakirraren ahotsa
Harkaitz Cano

Untz Ohe

Miñan
Amets Arzallus Antia

Irati Majuelo

Hiru gutun Iruñetik
Patxi Zubizarreta

Amaia Serrano Mariezkurrena

Poesia kaiera
Louis Aragon

Igor Estankona

Poesia kaiera
Louis Aragon

Javier Rojo

Goldsmithen ikaslea
Joxean Agirre

Txema Arinas

Poesia kaiera
John Berger

Igor Estankona

Zorioneko familia
Iñaki Irasizabal

Aiora Sampedro

Artxiboa

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Hedabideak