kritiken hemeroteka

7.325 kritika

Azken kritikak

« | »

Nafarroako Artizarra / Joxemari Iturralde / Elkar, 2006

Historia agertoki baino ez denean Iratxe Retolaza / Berria, 2006-09-17

Joxemari Iturraldek estreinako nobela argitaratu zuenetik 22 urte igaro diren honetan, nobela haren —Nafarroako Artizarra— 6. edizio zuzenduak argia ikusi du. Nobela honetan, 1310. urtearen bueltan Iguzkitza herrian jaiotako bi anaien abenturak kontatzen zaizkigu. Bata, Erramun, familia judu batekin bizitzera joan, eta errotik aldatuko du bizimodua; eta bestea, Damiano, tabernaz taberna ibilizalea eta amarrutsua, Iruñeko kartzelan bi egonaldi egitera zigortuko dute.

Denbora-pasarako liburuxka entretenigarria da, baina nire ustean, Iturralderen nobeletan makalena da. Hasierako ataletan nobelak tinko eusten dio narrazioari, eta baita ezusteari ere. Deskribapen landuz osaturiko atalak eta ahozko lekukotza biziz osaturiko atalak tartekatu egiten dira abiaburuko ataletan, molde ezberdin hauen arteko kontrasteak narrazioaren erritmoari joskera berezia eskainiz. Baina istorioak aurrera egin ahala, hasiera bateko joko sendoak behera egiten du, abiaburuko ahots aniztasuna eta kontrastea arindu eta moteldu egiten delako. Kontuan hartu behar da, halere, 80ko hamarkadan denboran, espazioan eta diskurtso-moldean eginiko halako jauziak eta jolasak berrikuntza zirela euskal nobelagintzan, eta narrazio laburretan jada erabilitako teknikak nobelara eramateko saioak zirela, nolabait.

Dena dela, berrargitalpen honek badu zer berririk, hain zuzen, hitzaurre modura antolaturiko ohar zenbait. Eta nobela honi egin berri zaizkion iruzkinei eta elkarrizketei begiratu baino ez dago, hitzaurre honek (berr)irakurketa zenbateraino baldintza dezakeen ikusteko. Nik neuk harriduraz jaso nuen hitzaurre hauxe: batetik, oharrak xaloegiak iruditu zitzaizkidalako irakurle ohituarentzat; bestetik, literaturaren ikuskerarekin bat egiten ez nuelako. Besteak beste, egileak honela dio: “dagoeneko garbi aski dakite honetaz idazle, aditu eta kritiko literario askok, ez da ‘nobela historiko’ deitu daitekeen horrelakorik, (…) bi termino horiek kontrajarriak baitira” (8. or.). Adierazpenok Iturralderen poetikaren muinetara garamatzate. Historia eta nobela muga zeharkaezin batez bereizi badira, literaturaren fikziozko izaera hori azpimarratzeko izan da, izan ere, 80ko hamarkadaren hastapenetan euskal literaturan puri-purian zegoen aldarrikapena. Baina, bitxi gertatzen dena, nire ustez, gaur egun historia eta nobela/literatura arteko muga zurrun hori ohartarazi beharra da. Literatur kritikari honek, behintzat, ez du bat egiten baieztapen irmo horrekin. Kritikari honen ustean, bada nobela historikorik, badira kontrajarriak direnak batu ditzakeen adierazpiderik ere. Are gehiago, kontrajarri direnak batzea, kontrajarriak diren eremuen arteko mugak lausotzea modernitate osteko ezaugarria dela esango nuke, eta diskurtso-moldeetan gurutzaketak eta nahasketak dakartzana, besteak beste. Nire ustean, ez da egokia nobela honen irakurketa nobela historikoaikurrari loturik abiatzea (ez ukatze bezala ere). Eta ez nobela historikorik ez dagoelako, egon badaudelako, baizik eta Nafarroako artizarrak Historiaren diskurtso-moldea imitagai eta lehiagai ez duelako, baina ezta parodiagai ere (irakurle honek, behintzat, ez du halako keinurik antzeman).

Nire ustean, Iturralderen lehen nobela hau —beste hiru nobelak bezalaxe— abenturazko nobela da, nahiz eta une historiko konkretu batean kokatu. Izan ere, nobela honetan egoera historikoa (XIV. mendeko Nafarroa eta Gaztela) pertsonaien abenturak kokatzeko agertokia besterik ez da, eta ez pertsonaien ibilbideak, nortasunak, gatazkak eta harremanak baldintzatuko dituen mamia.

Azken kritikak

Kontrako eztarritik
Uxue Alberdi

Sustrai Colina

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Javier Rojo

Mari-mutil handi baten bluesa
Leslie Feinberg

Onintza Irureta Azkune

Idazleen gorputzak
Eider Rodriguez

Javier Rojo

Oroimenaren xaflakortasunaz
Paloma Rodriguez Miñambres

Javier Rojo

Urtaroak eta zeinuak
Jon Gerediaga

Igor Estankona

Maitasun keinu bat besterik ez
Hasier Arraiz

Iratxe Esparza

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Hasier Rekondo

Deklaratzekorik ez
Beñat Sarasola

Javier Rojo

Mundutik mundua
Edu Zelaieta

Javier Rojo

Hezurren erretura
Miren Agur Meabe

Amaia Alvarez Uria

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Igor Estankona

Jamaikako neska
Joxemari Iturralde

Estibalitz Ezkerra

Iraganaren izterrak
Gorka Salces Alcalde

Javier Rojo

Artxiboa

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Maiatza 2019

Apirila 2019

Martxoa 2019

Otsaila 2019

Urtarrila 2019

Abendua 2018

Azaroa 2018

Urria 2018

Iraila 2018

Hedabideak