kritiken hemeroteka

7.871 kritika

Azken kritikak

« | »

Puskak biziz / Juanjo Olasagarre / Susa, 2000

Ahotsen zeinuak: “Puskak biziz” eta “Gure ametsen gerizan” jarraipen poetikoaren bidetik doaz Jon Kortazar / El País, 2001-01-29

Jarraipen poetikoaren bidetik agertu dira duela gutxi agurtu dugun 2000. urte honen azken garaietan poema liburu bi. Bata, hotsik sortu gabe etorri da, Luigi Anselmiren Gure ametsen gerizan; besteak harrabots pixka bat sortu du agertu aurretik, eta Juanjo Olasagarreren Puskak biziz da. Biak idazle entzutetsuen lanak, elkarren artean diferenteak.

Luigi Anselmik lan luzea egin du euskal poesigintzan. Eta oraingo hau bere laugarren poema liburua da euskaraz, noizbehinka euskara eta gaztelania tartekatzen dituen poeta baita. Jarraipen liburu deitu dugu, lehendik oso esku trebez erabilitako bideak agertzen baititu egileak hemen ere. Hiru lau lerro nagusitan mugitu da Luigi Anselmi eta lerroon jarraibidea da oraingo hau.

Hasteko elegia joera da berea; elegia: sentipen xume eta txikiz egunerokotasunari buruz aritzea, amodioa eta grina, eta detaile txikia. Urte asko daramatza Anselmik lan horretan, eta tonua oso ondo erabiltzen daki, tonua kontua baita gehien batean bere poesiaren arazoa. Tonu txiki horretan hurbiltzen zaio irakurleari eta ahotsaren xumetasunak irakurleak senti dezakeenarekin bat egiten du. Historia luzeko eta trebezia handiko kontua, beraz. Bere norabidea, bere nortasuna zein den oso ondo dakien poetaren ahotsa dugu oraingo honetan.

Ahotsak xume eta baxu hitz egiten du, baina badaki zeintzuk diren gizarteak dituen arazoak. Izenburuak aipatzen duen “ametsen geriza” beste nonbaiten dagoen bidea baita: “Zer egin genezake/ gure ametsen gerizan/ burutu diren sarraski/ eta bidegabekeria orok/ ametsetan segitzea/ eragotz ez diezaguten?”. Bai, ongi dago galdera, baina errealitatea aurrean dago.

Tonua xumea da. Poetak bere berezitasuna adierazten du: “Olerkaria,/ jende gehiena oinutsik/ dabilen herriko/ oskigilea”. Eta horrela poetak bese ikuspegia agertzen du, ironiaz, hitz jokoz, ikuspegi berria eman nahiz gauzei eta egoerei.

Baina elegia da berea, gauzei buruzko begirada urruna, eta adiskidez inguratua. Poemen gainean jarritako eskaintzak oso ongi adierazten dute poeta lagun talde baten partaide dela. Eta poema liburu horrek badu bere parekotasuna bere idazle taldean parte hartzen duen J.E. Urrutia Capeau narrazio laburren liburuarekin. Biak agertzen dira batera idazle talde baten -edo adiskide talde- partaide gisa.

Eta idazle honen -talde horren?- ezaugarri nagusia da Bizkaitik zuberera bultzatzea, eta zubereraren eragin handiz aritzea. Esanguratsua da liburu honetan poema bat zuberera itzulia agertzea, azken batean, hizkuntza diglosikoetan diren ezaugarriak aurre-aurrean baitira: urrun eta nostalgikoa den zerbaiten goraipatzea, hizkera berezi baten agerpena. Baina ez dakit hori zuzenegia den, bestera, bai badakit ez dela bidea, nahiz eta idazle talde baten ezaugarria izan hori.

Oso egitura nabarmena

Bestelakoa da Olasagarrek egin duen jarraipen bidea, ez baita hizkera eta euskalkiaren aldetik gertatu. Gaupasak (1991) eta Bizi puskak (1995 eta 1996) eman ondoren, Puskak biziz (2000) eman du argitara, aurrekoaren ahotsa jarraipen gisa. Eta jarraipena da liburuan lehen lehenik nabaritzen dena; planteamendua ez dela aldatu, alegia, nahiz eta pertsonaia berriak sartu diren testuan (Tartean, Paul Austerren horizontean, txakur bat, txakur poeta edo zenbait gauza arrunt).

Ezagutzen ez duenarentzat azaldu beharko litzateke, Olasagarrek oso egitura nabarmena asmatu zuela bere bigarren libururako, eta hemen hura agertzen duela berriro. Hor ditugu pertsonaia desberdinak, poema liburua agertu baino lehenago banan-banan aurkeztuak, antzerkilanean bageunden bezala, pertsonaiak. Pertsonaia bakoitzaren azpian bere nortasun-taiukera: zein izen duen, zer historia duen. Pertsonaia bakoitza eratzeko joera honetan Olasagarreren poesiaren lehen indarra nabaritzen dugu: historia bat osatu du eta historia horretan kasualitateak (koadrilak Baionara egindako bidaia hori) eta gaur egungo zenbait arazok (homosexualitateak, ihesak, emigrazioak) garrantzia hartzen dute testuan.

Aurkezpen horretako pertsonaien ahotsak osotzen dute poemategia, bakoitzak bere egoera nagusi horretatik bere poemak egiten ditu, eta ahotsen jokoak lientzo oso bat agertzen dute. Muralista nagusiaren lana da Juanjo Olasagarrek egin duena, bizitza asko bildu, pertsonaia bakoitzari bere ahotsa eman eta denen artean herri bateko etsipena eta sufrikarioa adierazi.

Poemak bere horretan onak dira, baina pixka bat hotzak; egitura nagusiak, planteamendu orokorrak poema bakoitzaren indarrari lagunduko ez balio bezala.

Guztiak sufrikarioaren agerpena egiten du, ahots bakoitzaren itzalak zentzu desberdina du, baina hor dago poema, ederra da bere hartan, baina osotasunak galtzen duela uste dut, noizean behin. Banan banakakoak osoa agertzeko nahikoa ez balu bezala.

Ahots desberdin horiek Pessoaren oihartzuna gogoratzen dute, bakoitza bere tragedia puskarekin, heriotzatik hain hurbil, ezulertzetik hain hurbil…

Azken kritikak

Mamu eratortzeko moduak
Juanjo Olasagarre

Asier Urkiza

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Nagore Fernandez

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Paloma Rodriguez-Miñambres

Nikole bijotzekua
Edorta Jimenez

Mikel Asurmendi

Bihurguneko nasa
Uxue Apaolaza

Irati Majuelo

Euri zitalari esker
Itxaro Borda

Amaia Alvarez Uria

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Hasier Rekondo

Ogia eta zirkua
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Totelak
Fermin Etxegoien

Asier Urkiza

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Paloma Rodriguez-Miñambres

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Txema Arinas

Bihotza negar eta irri
Maryse Conde

Irati Majuelo

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Igor Estankona

Itzultzeko etorri naiz
Felipe Juaristi

Jose Luis Padron

Artxiboa

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Hedabideak