kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Bingo / Xabier Montoia / Pamiela, 2005

Montoia revisited Ibon Egaña / Berria, 2006-03-14

Idazkuntza eta sorkuntza prozesu oro da norbere buruaren eta norbere sorkuntzaren gaineko kontzientzia hartze prozesu gradual, apurkakoa. Ibilbide artistikoan garapena kontzientzia hartzearekin estu lotuta doan bidea da, eta, hala, intuiziozkoa, inpultsiboa zen sorkuntza bestelako begiz ikusteko eta aztertzeko aukera du egileak kontzientzia hartze horrek bere bidea eginda. Denborak, besteren artean, distantzia ezartzen du iraganarekiko, iraganeko sorkuntzarekiko, eta distantzia horrek ironiara darama maiz idazlea, ez dago-eta distantziarik gabeko ironiarik. “Nola nintekeen hain poeta txarra?” galdetuz zabaltzen du Xabier Montoiak Bingo bere produkzio poetiko osoaren berridazketa jasotzen duen bilduma, bere buruarekiko distantzia hartuz, bere iraganeko sorkuntzaren gaineko kontzientzia agerraraziz. Baina, ironiara ez ezik, iraganeko sorkuntza hori berrikustera, berridaztera ere badarama idazlea distantziak, eta hala aurkezten ditu bilduma honetan Anfetamiña, Likantropo eta Narraztien mintzoa liburuko poemak: gaurko distantziatik berrikusita, berridatzita.

Egilearen ibilbidean atzera egin eta bere hastapeneko poesiarekin aurrez aurre jartzea adierazkortasuna lortzeko muturretara jotzen duen poesiarekin topo egitea da; gaztetasuna, amorrua, irrika, urgentzia eta probokazio-nahia darion poesiarekin topo egitea. Poeta gazteari ez zaizkio baliagarri poesia kanonikoak erabilitako iruditeria eta lexikoa, eta ereduaren oreka eta neurria apurtuz aurkitzen du bere nitasunak espresatzeko bidea. Bukowskiren irakurle, jarraitzaile eta inoiz itzultzaile izandako Montoiak bere egiten du estatubatuarraren esanezina esateko irrika, moldea apurtzeko asmoa eta tabuaren esparruan, poesiaren iruditeria kanonikoaren antipodetan aurkitzen du transgresiorako eta poesia berri baterako eremu semantikoa: alua, putza, semena, pixa, hilerokoa… Sakratua profanatuz, tabua poesia bihurtuz, norma hautsiz entzunarazten du bere ahots urgentea poetak, rock & roll-etik heredatutako posea bere eginez. Baina apurtu eta irauli nahi duen hein berean ezagun du egileak tradiziotik jarauntsitako hizkuntza poetikoaren ezagutza sakona ez ezik haren baliabideak ustiatzeko abildadea ere, eta horretan datza, hain zuzen, Montoiaren poesia berezi egiten duten ezaugarrietako bat. The Doors edo David Bowieri egindako keinuekin batera lekua dute Dylan Thomasek edo Arthur Rimbaudek bere lanetan, baita Gabriel Arestik edo Atxagaren Etiopia-k ere. Kontrastetik eta muturren arteko talkatik eratortzen da Montoiaren poemen indar estetikoa ez ezik ertzean, margenean garatzen den errealitate eta bizitzaren irudikatze poetikoa.

Hiru liburuz eta hainbat poema argitaragabez osatua izanagatik, poema liburu bati darion tonu-batasuna eta trinkotasuna dario Bingo bildumari, eta badu horretan zeresanik liburua osorik zeharkatzen eta batzen duen heriotzarekiko larriminak eta bakardadeari itzuri ezinak, mundu ikuskera etsituak. Batasunean bada, nolanahi, garapena antzemateko tarterik: Anfetamiña-ren bat-batekotasunak Narraztien mintzoa-ko lerroen espresibitate gorenean aurkitzen du gailurra. Hortik aurrera, berriz, isiltasuna hautatu du poetak (“harik eta bere bizipenen adierazpide bakarra / isiltasuna zuela jabetu zen arte”), eta bakanetan baino ez du jotzen poesiara. Bide baten agortzearen kontzientzia hartuta honezkero, distantziak dakarren ironia ezaugarri hartu, poeta bera pertsonaia bihurtu eta bestelako bideak urratu beharrak hartzen du idazlea: molde klasikoetara itzuliz (sonetoa edo zortziko handia neurritzat hartuta), poemaren bat ingelesez paratuz…

Bingoan bezala, poesian ere zeinuen eta lerroen konbinazio zehatzak, perfektuak dakar saria. Bingoan ez bezala, baina, poesian konbinazio horiek ez dira zoriaren ondorio. Eta Montoiak badu (bazuen?) poesian bingo jotzen asmatzeko behar diren gakoen berri. Irakurri Bingo bestela.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak