kritiken hemeroteka

7.584 kritika

Azken kritikak

« | »

Umeek gezurra esaten dutenetik / Uxue Apaolaza / Erein, 2005

Purrut! Iñigo Roque / Gara, 2006-01-07

Uste dut Atxagak esan zuela gazte-denboran idatzitako poesia haiek (“Etiopia”z ari zen) dramatikoegiak iruditzen zaizkiola orain. Eta horrek, apokrifo izan daitekeen adierazpen horrek, Apaolazaren liburuaren aurrean paratzen gaitu, aurkez aurke.

Izan ere, liburuan idazleak ez du ezer ere isiltzen, eta eskuarki esaten ez dena ere nabarmentzen du nahita (jarlekuetako bihotzek edo Bruce Willis ikusteak haizetu egiten ditu pertsonaiak). Kontzientziaren etorriari jaregiten dio, eta halaxe mintzatzen zaigu, esaldi laburretan, pentsamenaren jarduna erretorikarik batere gabea izaten da eta.

Idazlea ageri-agerian dago liburu osoan, nonahi, pertsonaiaren baten edo kontalariaren ahotsaren bitartez. Ipuina nola idazten ari den kontatzen du (“Erreferentzia” edo “Beldurrezko nobela amerikanoa…”). Kontu egin pertsonaietako asko idazleak direla, ezinean aritzen direnak: istorioen hutsak azaleratzen dizkigute; paragrafoak gorago edo beherago ekartzeko aukera aipatzen…

Uxue Apaolazak bizitzaren alde gogorrera eramaten gaitu bisitaldi gidatuan. Hala ere, ez da loriatzen zoritxarren min isilean; aitzitik, txindatak joz eta txapliguak jaurtiz erakusten dizkigu zokondo ilun horiek, egoera guztiz dramatikoak eratuz (suizidioak, drogamendekotasuna, bortxaketak, bakardadea…) nahiz esaldi biribilak eskainiz (“Maitemin lilurak errazegi hasten dira orgasmoaren osteko ongizatean”).

Atxagaren adierazpen apokrifoa ekar dezagun atzera, hil edo bizi idazteko gogo hori. Apaolazaren ipuinek ez dute lirismotik deus ere. Lehorrak dira, zorrotzak, orratzak edo labanak lakoak. Batzuetan, TMEO aldizkariaren antza hartzen diet (debaldeko eskatologia, lohikeria…); beste batzuetan, Mirande ageri da, baina koska bat estuago eta zanpagarriago. Gehiegizko mundu deshumanizatu hori eraikitzen du, Gasteizen.

Giro trinko horrek ipuin asko itotzen dituen arren, ale batzuk benetan gogoangarriak dira. “Erreferentzia” ipuinean, esaterako, idazleak plano bi erakusten dizkigu, idazlearena eta idazlearen pertsonaiena, eta maisuki nahaspilatzen ditu, akaberan hari guztiak lotzeko. Interesgarria da, gisa berean, nola harilkatzen dituen ipuin batzuk, pertsonaia berak agerraraziz. “Bueltak” izenekoa ere bikaina da, bere gangarrean, nola desegiten den pertsonaiaren gorputza, baratxe-baratxe, eldarnio kimikoak jota. “Proposamena” kontakizunean, pertsonaiaren frenesiak estekatzen du irakurlea, abortatzera doan neskaren gogoeta lokabeak erabiliz. “Progresoa” kontakizun laburra ere biribila da, irakurlearen ustea zartatzen baitu azken paragrafoan.

Gogoko ditut liburuko mintzoak, zein lotsagaldu ari diren, zein larriturik, zein tormentaturik… Orain idazle gazteen literaturaz zer edo zer esan behar nuke, eta, agian, idazle zaharragoek dagoeneko galdu duten zerbait badutela erantsi.

Nabarmenena, guztiarekin ere, pertsonaien bakardadea da. Ez dago gizalegerik, ez irabazi asmorik gabeko maitasunik. Patetismo handiko pasarteak eskaintzen ditu Uxuek ia kontakizun guztietan. Hala eta guztiz ere, idazleak jarrera hori paroxismoraino eramaten du sarri, honelako zirtoak boteaz: “Estás tan buena que te comería la regla”. Egingo nuke kontakizunek ez dutela horrelakorik behar, dauden-daudenean aski direla, eta hobe dela horrelakoak isildu; sinesgarritasunaren mesede ere, horratik.

Amaitu aurretik, bi hitz Iban Zalduaren aurkezpenaz: bosgarren jarraibidea baino ez irakurri. Gainerakoan, kontuan izateko moduko idazle berria dugu.

Azken kritikak

Poesia guztia
Safo

Igor Estankona

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Javier Rojo

Bazterreko ahotsak
Miren Tirapu Goikoetxea

Amaia Alvarez Uria

Poesia guztia
Safo

Javier Rojo

Bakezale gerlari horiek
Bixente Serrano Izko

Txema Arinas

Moskito
Igor Estankona

Aitor Francos

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Marta Goikoetxea

Bitakora kaiera
Ibon Sarasola

Mikel Urkixo Aierdi

Zendabalitz
Erika Elizari

Alaitz Andreu

Gilles de Rais
Anjel Lertxundi

Marta Goikoetxea

Miserikordia etxea
Joan Margarit

Jose Luis Padron

Argiantza
Pello Lizarralde

Aiora Sampedro

Hotz industriala
Julen Belamuno

Joannes Jauregi

Hotz industriala
Julen Belamuno

Ibon Egaña

Artxiboa

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Hedabideak