kritiken hemeroteka

7.539 kritika

Azken kritikak

« | »

Sukar ustelaren urtea / Edorta Jimenez / Txalaparta, 2004

Zapiak eta hagak Iñigo Roque / Gara, 2005-01-08

Zazpi urte behar izan ditu Edorta Jimenezek agindu zigun trilogiako bigarren alea emateko. Beraz, irakurleak Sukar ustelaren urteari heltzen dionean, ahaztuxeak izango ditu Sebastian Zubiletarekikoak.

Oraingoan ere, Sebastian dugu kontalari, bere laurogei urtetan. Sorterria utzita, itsaso handiak haustera abiatzen da; “Baleen berbaro”ko txanel eta txalupetatik ontzi handiagoetara igarotzen da pertsonaia. Sebastian Animas karrakan ageri zaigu, Felipe II.aren Armada Txit Zorionekoarekin bat egiteko gertu. Liburuan, 1588ko maiatzetik uztailera, espainiar itsas armadan jazotakoak aletzen dira: Lisboan armadako ontziek bete beharreko berrogeialdia, ondorengo itsasote latza, Coruñako egonaldia…

Igarri-igarrian dago idazleak dokumentazio-lan eskerga egin duela. Drake, protestanteak, Inkisizioa… aipatzen dira han-hemen, egoki uztartuta, gehienetan, kontakizuneko hari nagusiarekin.

Sebastian izena mudatuta aurkezten zaigu. Orain Hernando deritzo, Getariako lehengusuaren grazia bere eginda.

Ontzia da gertaleku bakarra liburuko orrialde gehienetan. Laster talde bi eratzen dira: Sebastian-Hernando gogoko dutenak eta hura begitan hartuta dutenak.

Nabaria da Martin Mihurubikoaren eragina liburu osoan. Sebastianek gidaritzat hartzen du, eta maisua esaten dio. Mihurubikoak zirujau eta “belagile” dihardu, mediku-lana debekubaitu, juduen leinutik datorrelako. Sebastianen eta haren arteko harremanak osatzen dute liburuaren ardatza, eta haren inguruan harilkatzen dira bazterreko istorioak. Erlijioa txitean-pitean azaltzen da: Agirrek opari egindako liburu higanota, juduen aurkako herra, Inkisizio Santuaren sarekadak…

Joan Sanz Basurtokoa kapitainaren pertsonaia biribil-biribila da, ongiaren eta gaizkiaren artean, batean edo bestean, hor nonbait beti. Haren hiru semeek ere bete egiten dute liburua: Domingo, santujalea, Joaniko, aitaren ordezko arituko dena, eta Mattin, Sebastianen pilotu-laguna.

Eleberri historikoak izkiriatzean, zer hizkera erabili izaten du lehenbiziko ardura egileak; leba handiko erabakia, inondik ere. Edorta Jimenezek liburuan darabilen hizkera leku-denboratik at dago. Ez da ez ordukoa, ez oraingoa; ez Mendebaldekoa, ez Ekialdekoa. “Baleen berbaroa”n urratutako bideari jarraitu dio. Jakina da literaturan hizkuntza arroztu egiten dela beti. Hala ere, ezin esan daiteke arriskurik gabeko erabakia denik. Hizkera gorabehera, erretorika zahar gurakoak moteldu egiten du irakurketa; hala, liburua luze eta oztopoz betea begitanduko zaie irakurle bati baino gehiagori.

Bestetik, ekintzak eta abenturak ez dira ugari, eta horrek geldotasuna areagotzen du. Kontakizuneko hariak, sarri, oso mengelak suertatzen dira: ezkutuko liburuak, ezin aitortuzko sekretuak, kapitainaren mutil bizargurienganako joera… Eta Sebastianen ahots bakarrak hatsa kentzen dio narrazioari. Irakurleak gehiago jakin nahi luke Martin Mihurubikoak Inkisizioaren esku jasandakoez, Lisboan lehorreratutako marinelen txitxiparrez, Mateoren gogoetez…

Izan ere, Sebastianen ikuspegia batzuetan xaloegia da —inoizka melenga—, kontalaria, ustez, adinean sartuta dagoen arren. Horren erakusgarri dira Martin Mihurubikoarenganako fede eta miresmen itsua, flandestar emakumeen ikustaldi zerutiarra, ezinikusi miragarriak…

Hala ere, ez gaitezen hain zorrotzak izan. Erdarazko eleberri historikoak laket dituenak hemen ere izango du atsegin-lekurik, eta ez gutxi; euskara dotorez idatzita, gainera.

Azken kritikak

Poesia kaiera
Forugh Farrokhzad

Irati Majuelo

Hormako paper horia
Charlotte Perkins-Gilman

Amaia Alvarez Uria

Gaitzaren loreak
Charles Baudelaire

Javier Rojo

Poesia kaiera
June Jordan

Igor Estankona

Nobela errealista bat
Joxean Agirre

Joannes Jauregi

Moio - Gordetzea ezinezkoa zen
Kattalin Miner

Aiora Sampedro

Den-dena nahi dugu
Nanni Balestrini

Ibon Egaña

Erbesteko elurra
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Lurra eta dardara
Askoren artean

Irati Majuelo

Miren eta erromantizismoa
Ramon Saizarbitoria

Imanol Mercero

Ai ama!
Arantxa Iturbe

Aritz Galarraga

Mesfidatu hitzez
Jon Arretxe

Javier Rojo

Francoren bilobari gutuna
Askoren artean

Aiora Sampedro

Kutsaldian
Paolo Giordano

Joannes Jauregi

Artxiboa

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Iraila 2019

Abuztua 2019

Uztaila 2019

Ekaina 2019

Hedabideak