kritiken hemeroteka

8.001 kritika

Azken kritikak

« | »

Buda zoriontsuen etxea / João Ubaldo Ribeiro (Karlos Zabala) / Txalaparta, 2004

Erotismoak zentsura piztu zuenekoa Karlos del Olmo / Berria, 2004-07-10

Ez omen dago literatura erotikoa irakurtzeko urtaro egokiagorik uda baino. Hala diote, bederen, adituek. Beroak haragizko grinak pizten ei dituelako. Karlos Zabalak euskaraturiko eleberri eskandaluzko hau gozatzeko parada ezinago egokiak izango dira udako arratsalde edo gau ameslari bezain eldarnio amaiezinekoak. Eta, bidenabar, nork bere irakurralditik bidea izango du jakiteko ea behar besteko ziorik ba ote den XX. eta XXI. mendeen arteko pasabidean laster Europako lehendakaritza izango duen nazioan horrelako liburu bat saltzea hainbat tokitan debekatzeko. Halaxe jazo delako honako honekin. Moral publikoaren aurkako ogena, antza.

Zentsura moduko horrek ez du galarazi liburuak hainbat hizkuntzatan harrera beroa jaso izana. Ezta irakurle emakumezkoek berek eleberriari saria eman izana. Idazlea gizonezkoa izan arren, protagonistatzat hirurogeita zortzi urteko emakume bat aukeratu du idazleak, ahozko oroitidazki moduko baten bitartez, sexualitate bete-betezko biografia azaltzeko.

Enkarguz idatzitako lanek izen txarra izaten dute literaturzaleen artean, honako honek, ordea, norabide aldaketa ekarri zion egun Jorge Amadorekin batera gaurko brasildar literaturaren mugarri eztabaidaezina den egileari, João Ubaldo Ribeirori. Norabide aldaketa eta itzelezko arrakasta. Idazle ez ezik, Ubaldo Ribeiro itzultzaile ere denez gero, berberak jarri zuen ingelesez Brasilen historia kontatzen duen Gora Brasilgo Herria eleberri mardul eta entzutetsua.

Obra ez da irakurri behar osagai sexual edo pornografikoagatik bakarrik, azken buruan, egileak berak dioenez, berberak bizi izandako garaiko emakumeen gizarte egoera eta jokabidea biltzen dituelako, lekukotasun moduko bat eskaintzen duelako baizik. Halere, fikzio hutsa izan arren, emakume adinekoek sexualitatea eta erlijioa berbeta gai erabiltzea ez da erraz irenstekoa.

Edukiak idazlearen amorante, neskalagun, emazte ohi eta lagunen irakaspenak ditu oinarritzat. Idazlearen herrikideek, bahiarrek, alfer sona dute. Beraz, alferkeria haragi grina bihurtzen saiatu zen João Brasilgo historia beste ikuspegi epelago batetik azaltzeko. Sexuen arteko berdintasuna hartzen omen du oinarri idazleak emakumea mintzagai erabiltzerakoan.

Ahozko berbaldiaren gainean eraikitako fikzioa da, eta ahotik ahorako horri itzultzaileak ederto eutsi dio. Protagonista gizarte ekandu onek irudikatzen duten dama lege oneko horietako bat, sinestuna izan arren, sexuaren deiari erantzuten dio batez ere. Emakumeentzat dena zailago zen garaian denetarik egiten ahalegindu zen emakume baten aitorkizun moduko batzuk ere dira liburukoak.

Hori dena eleberri bat saltzeari uko egiteko ziorik ote da? Ezin aipatu gabe utzi betiko eztabaida zaharra: desberdinak ote dira pornografia eta erotismoa? Ibaia balitz, nola bereiztu bi bazterrok? Literaturaren aldetik, erantzun bakarra eman daiteke: kalitate literarioak izan behar du azken hitza. Arrotzentzat Brasil sexuaren paradisua da. Baina sexua nonahi da tabua, baita Brasilen bertan. Ezaugarriak aldatzen dira, baina tabu izaten dirau. Sexuak beldurra sortzen du, ezinego nez betetzen du gizartea.

Literaturan, batzuek, etiketak behar izaten dituzte. Literatura erotiko edo pornografiko gisa iragartzen den eleberri bat tesi nobela filosofiko edo erdi historiko soziologikoa izan daiteke? Irakurleak du hitza. Inondik inora, lekukotasuna azal atseginez jantzita dakar liburuak. Euskal estilistikak hainbat gai oraindik ez ditu behar beste jorratuta. Haietako bat, hitzezko erotismoarena edo pornografiarena. Karlos Zabalaren saio honek eremu labanak zapaldu behar izan ditu, halere, zorionez, ez du irristaldi arriskutsurik jasan.

Zer espero daiteke txikitan eguneko hiru liburu irakurtzeraino heltzen zen idazle batengandik? Literatura hutsa, edonondik begiratuta ere. Ubaldo Riberioren aitak oso trikimailu ederra zerabilen semeari lan batzuk irakurrarazteko: debekua. Aitak liburu bat eragoztea nahiko zen semeak, berehala, sutsu, hura irakurtzen hasteko. Horrek, ondorioz, Kamasutra oso gaztetan irakurtzea ekarri zuen, debekupekoen artean zegoenez gero. Ondorioa: Buda zoriontsuen etxea txiki bezain handi eta dibertigarria. Literatura darion sexualitatea edo sexua darion literatura? Nondik ere begiratzen diogun.

Azken kritikak

Lagun minak
Jon Benito

Asier Urkiza

Ene anaia femeninoa
Marina Tsvetaieva

Nagore Fernandez

Analfabetoa idazle
Agota Kristof

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Erradikalak
Ane Labaka Mayoz / Beatriz Egizabal Ollokiegi

Jon Martin-Etxebeste

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Mikel Asurmendi

Hotza bazkatzen
Izaskun Igoa Jaimerena

Irati Majuelo

Krakovia
Goizalde Landabaso

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Austerlitz
W.G. Sebald

Hasier Rekondo

M ama* eme* ume*
Erika Lagoma / Estitxu Fernandez

Jon Martin-Etxebeste

Soka
Mikel Gurrea

Nagore Fernandez

Ez erran inori
Maddi Ane Txoperena

Asier Urkiza

39 lore
Amancay Gaztañaga

Amaia Alvarez Uria

Austerlitz
W.G. Sebald

Jon Martin-Etxebeste

Sed quia sua
Iñaki Segurola

Oier Iruretagoiena

Artxiboa

Ekaina 2022

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Hedabideak