kritiken hemeroteka

7.599 kritika

Azken kritikak

« | »

Hemingway eta euskaldunak zerbitzu sekretuetan / Edorta Jimenez / Susa, 2003

Itzalen xerka, egiaren aztarnak Oier Guillan / Gara, 2004-02-21

Badira biografiadunak eta biografia gabekoak diren pertsonak. Bigarrenen zerrenda amaigabea izan liteke. Besteak beste, biografia gabekoek biografiadunen istorioetan duten pisuagatik sarri haien istorio propioak idatzirik izatea mereziko lukete. Ernest Hemingway idazlearen bizitzan Kubako egonalditik aurrera presentzia handia izandako euskaldunen kasua izan liteke horren adibidea.

Denbora tarte laburrez argitaratu ditu Edorta Jimenezek Espainiako Gerra Zibilean girotutako “Kilkerren hotsak” eleberria eta gertakari bera abiapuntu garrantzitsuen artean duen Hemingway… ikerketa liburua. Lehenak bigarrenean izan omen du habia. Lan biak elkarren osagarri izan litezke irakurlearentzat, baina bakoitzaren edukien norako eta nolakoek, halaber, izaera propioa ematen diete. Jimenezek liburua eraikitzeko baliatu duen haria lausoa omen da oso: Hemingwayk bere liburuetan esperientzia propioak islatzen zituen arren, haietan euskaldunen presentzia zeharkakoa da oro har.

Ez da ohikoa euskarazko literatura gertuaren testuinguruan tankera honetako lanak topatzea. Ikerketa lan sendo eta sakona suma liteke bertan, zenbaitetan idazlea bera bigarren mailako pertsonaia bilakatzeraino. Irakurleak ikerketa lanarekiko berarekiko jakin-mina senti lezake tarteka, liburuaren egileari sumatzen ahal zaion grinak kutsatuta.

Lan sendoenak ere izaten ahal ditu bere gorabeherak, ordea. Hasteko, liburuaren azalaren lehen kolpetik, tituluaren bigarren zatia azpimarratuko nioke nik irakurleaki, “…zerbitzu sekretuetan” delakoa; izan ere, “Hemingway eta euskaldunak”, funtsezko haria suertatzen den arren, ez baita garrantzia duen bakarra. Liburu honen baitan liburu bat baino gehiago dagoela esan liteke. Lehen ataletan bereziki protagonista nagusien presentzia ahula da oso, behartua kasik; haien bizitzetako lehen urteetatik eta Gerra Zibiletik abiatuta paraleloki antolatzen dira, besteak beste, Hemingway, Andres Untzain edo Juan Duñabeitiaren ibilbideak, haien arteko balizko antzekotasunak aurkitu nahian. Badira, halaber, aipatu beste harietan protagonismo handia hartzen duten pertsonaiak, Jesus Galindez kasu, Jose Antonio Agirre bera edo Kubako egonaldian erbesteraturik ziren euskaldun askoren izenak. Hari ahulean lotura abila egiten du Jimenezek, baina itzalen xerka aitortzen du bere burua. Liburuan, oro har, datu interesgarri asko eskaintzen da, baina baita hipotesien kontrastetik eratorritako ondorio asko ere, haiekin une horretan eskuraezinak diren datuen hutsunea betetzean datu errealen osotasuna oreka ahulean utziz. Harien amaraunean gaiak harrapatuta suertatzen den irakurleak, haatik, une gozagarriak izan ditzake: Martha Gelghornen ipuina euskarara itzuli eta, era berean, interpretatzerakoan egiten den ariketa interesgarria, Galindezek idatzirik utzitako kontakizun intentsoa edo, azken ataletan, protagonista nagusiek Kubako iraultzarekiko izandako loturak haien artean.

Hemingway eta euskaldunen arteko harremanaren isla baino askoz gehiago topa lezake bertan irakurleak: garai ezberdinen isla amets eta porroten estoldetan barreiaturik, erantzunik gabeko galdera zenbait eta, oro har, apurka idazten dihoan historiaren lagin bat. Badirelako biografiarik ez duten pertsonak, eta herriak.

Azken kritikak

Ene baitan bizi da
Maddi Ane Txoperena

Javier Rojo

Funanbulistaren beldurra
Karlos Gorrindo

Javier Rojo

Miñan
Amets Arzallus Antia

Arrate Beristain

VHS
Oier Guillan

Javier Rojo

Bost egun, bost gau
Manuel Tiago

Javier Rojo

Hiru geltoki lurrun
Galder Perez

Javier Rojo

Aro beilegia
Lizar Begoña

Javier Rojo

Izuaren osteko gogoeta
Susan Buck-Morss

Ibai Atutxa Ordeñana

Haize-lekuak
Amaia Telleria

Javier Rojo

Bideko hitza. Euskal poema modernoen antologia (1951-2019)
Askoren artean

Igor Estankona

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Hasier Rekondo

Ibaiertzeko ipuina
Oihane Amantegi Uriarte

Javier Rojo

Hizlandia
Iñigo Aranbarri

Aritz Galarraga

Mami Lebrun
Kepa Errasti

Javier Rojo

Artxiboa

Iraila 2020

Abuztua 2020

Uztaila 2020

Ekaina 2020

Maiatza 2020

Apirila 2020

Martxoa 2020

Otsaila 2020

Urtarrila 2020

Abendua 2019

Azaroa 2019

Urria 2019

Hedabideak