kritiken hemeroteka

6.866 kritika

Azken kritikak

« | »

Poesia kaiera / Adrienne Rich (Maialen Berasategi) / Susa, 2017

Bozgorailu feminista Aitor Castro / Gara, 2017-04-22

Duela hilabete eskas bost urte bete dira Adrienne Rich zendu zela. Susak bere kaierean sartu nahi izan du eta, horrela, apur bat gehiago ezagutu ahal izango dugu poeta ere izan zen emakume hau. Emakume borrokalaria izan zela esan daiteke ororen gainetik, egun oraindik gizartearen eszenatokian gauzatzen diren gudetan murgilduta egon baitzen. Gaur egun garaipen xumeak lortzen dira oraindik emakumeen eskubidearen aldeko lehian, berdintasunaren aldeko borrokan. Bada, Rich porrota ziurtatua zegoen garaian hasi zen eskubide horiek defendatu nahirik, bidea egiten; lesbiana izatearen lotsarik gabe bozgorailua hartu eta emakumearen askapena aldarrikatu zuen lau haizeetara.

Bere poesian ere, noski, islatu zuen borroka hori, zenbaitetan emakumeen arteko sexualitatea azpimarratuz, liburu honetako “Nire burua zure bularretan barna” alean irakur daitekeen moduan: “… Zure hatzak/ zehatz nire mihia zehatz une berean/ txantxa bati barrezka geldituz/ nire amodioa zure urrinean bero, neguaren gailurrean”. Beste batzuetan, badirudi, begirada maltzur iradokigarriaz begiratzen diola irakurleari eta Rich bera irudika dezakegu begiekin keinu egingo baligu bezala honakoa esan eta gero: “Umeak eta beste emakume batzuk/ baino ez ditut maitatu benetan./ Gainerakoa haragikeria zen, errukia,/ autogorrotoa, errukia, haragikeria./ Emakume baten aitorpena da hori./ Orain begiratu berriz aurpegira/ Botticelliren Venusi, Kaliri,/ Judith Chartresekoaren/ irribarre ustezko horri”. Amorruaren fenomenologian ikusiko dugu hori, bederatzigarren arrazoian. Amorrua izendatu zuen Richek, izan ere, Beñat Sarasolak hitzaurrean aipatu bezala, amorruz ikusten zuen gizonak zuen ahala, eta ondorioz, emakumeak sentitzen (jasaten) zuen mendekotasuna. Beharbada ale bereko seigarren arrazoian dirdiratsuago ageri da: “Amesten dudanean topo egin dudala/ etsaiarekin, hau da nire ametsa:/ azetinelo zuria/ uhinka nire gorputzetik/ erraz-erraz askatua/ ezin hobeto bideratua/ egiazko etsaiarengana/ haren gorputza garbatuz existentziaren/ haritan/ haren gezurra kiskaliz/ mundu berri batean/ gera dadin; gizon bat/ aldatua”. Baina feminismorako bidea markatu zuen poema “Errain baten argazkiak” da. Bertan aldarrika ikus dezakegu Rich, haserre, suminduta, zazpigarren arrazoia azpimarratuko nuke: “Mundu ziurgabe honetan lekuren bat edukitzea/ inork suntsitu ezin duena: hori/ guztiz da garrantzitsua./ Hala idatzi zuen/ emakume erdi ausart eta erdi on hark/ erdi ulertzen zuen hura borrokatu zuenak./ Inguruko gizon gutxik egin nahi edo ahal zuen gehiago,/ eta horregatik deitu zioten harpia, sorgin zahar eta puta”. Bederatzigarren arrazoian bozgorailua hartu eta herriko plazan ikusten dugu Rich: “Hasperen gehiagorik ez, andreok./ Denbora gizonezkoa da/ eta ederren alde topa egiten du bere kopaz…”. Bestelakoan, bilduma hau bere poesiaren isla dela esan dezakegu, poesia zuzena, bizkorra, narratiboa, izan ere, bere asmoa gogoeta egitea da, aldarrika aritzea, iradokitzea, narratzea, kontatzea. Ez du luzimendurik bilatzen estilismoan, hitz-jokoetan. Poesia arma da beretzat, guda-zelai horretan lehiatzeko arma, eta poeta da trebetasun handiz erabiltzen duelako arma hori.

Azkenik, Maialen Berasategiren gaitasuna azpimarratu nahiko nuke. Behin jaso nuen agenda batean “atzean itzultzailea dago” leloa irakurri nuen, eta nekez ikusten da hemen itzultzaile hori; paradoxikoki, hori da itzultzailearentzat seinalerik onena, bere arrastorik ez sumatzea. Kasu honetan lortu du oharkabean igarotzea, baina horrek ez du esanahi bere lana nabarmendu behar ez denik, are gehiago poesian, itzultzen aski neketsu eta zaila den generoan. Bejondeiola.

Azken kritikak

Bidean ikasia
Arantxa Urretabizkaia

Roberto Moso

Jenisjoplin
Uxue Alberdi

Peru Iparragirre

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Iratxe Retolaza

Pekineko kea
Beatriz Chivite Ezkieta

Hasier Rekondo

Iraganik gabe
Felipe Juaristi

Javier Rojo

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Igor Estankona

Poz aldrebesa
Juanjo Olasagarre

Aiora Sampedro

Bi aldiz erditu zinen nitaz, ama
Alaine Agirre

Estibalitz Ezkerra

Bidaiak
Jon Iñaki Lasa

Javier Rojo

Dramak
Abelino Barriola

Aritz Galarraga

Labur txintan
Juan Kruz Igerabide

Igor Estankona

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Javier Rojo

Gerrak ez du emakume aurpegirik
Svetlana Aleksievitx

Javier Rojo

Haizeari begira
Jon Ariza de Miguel

Peru Iparragirre

Artxiboa

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Apirila 2017

Martxoa 2017

Otsaila 2017

Urtarrila 2017

Abendua 2016

Azaroa 2016

Hedabideak