kritiken hemeroteka

8.091 kritika

Azken kritikak

« | »

Koadernoa zuri / Arantxa Iturbe / Elkar, 2017

Amaren etxea desmuntatzen Estibalitz Ezkerra / Gara, 2017-04-22

Urteak dira Arratek eta Begoñak, Arantxa Iturberen “Koadernoa zuri” laneko protagonistak, elkar ikusi ez dutena. Amaren erlijiotasun sutsu eta zapaltzailea tarteko, etxeko giroa gehiago jasan ezinik, gaztetan alde egin zuen Arratek. Begoña alaba zaharrenari egokitu zitzaion amaren ardura bere gain hartzea hura hil zen arte, ahizpa gazteenaren adorea faltan —horretan bere aita zenaren antza du—, ez baitzen amaren eragin ahalmenetik askatzeko gai izan. Ama hil zela hilabete batzuk dira orain eta Arratek etxera itzultzea erabaki du, Begoñarekin inoiz izan ez zuen solasaldia izateko. Argitzeko dauka bere bat-bateko ihesa eta non igaro dituen urte hauek guztiak, ahizpari bizi seinalerik eman gabe. Ez da bera gauzak esateko dituen bakarra, ordea; Begoñak ere badu barrua hustu beharra. Nekatu da alaba, emazte, ahizpa eta langile arduratsuaren rola jokatzeaz, besteen behar eta nahiak beraren behar eta nahien gainetik jartzeaz. Amaren etxea izango da bi ahizpen arteko solasaldiaren lekuko. Ezin zen bestela izan. Mamuak behin betiko uxatzeko, horiek sortu zituen espaziora itzuli behar dute.

Mamuen konjuruan ari direla, ahizpek orain dela ez askoko euskal gizartean jaun eta jabe zen oinarri sexistadun fanatismo erlijiosoa ekarriko dute gogora, hark eragindako jazarpen psikologiko eta fisikoa, eta oraindik ere osatzeko dauden zauriak. Oroitzapen mingarriak dira inondik ere, traumatikoak hein handi batean, ahozko komunikazioa zaildu eta maiz idatzizko forman bakarrik adieraz daitezkeenak, Arratek egin bezala, bere zein besteren hitzak erabilita. Iragan traumatikoaren eragileekin adiskidetzea ez da kontu erraza ez delako posible haien ekintzak arrazoitzea. Nola azaldu gaizki joandako abortu baten ondorioz Arrateren bizia kolokan zegoenean amak erakutsitako zurruntasuna eta gizatasunik eza? Zer maitasun klase izan daiteke hori, ohorea alabaren gainetik jartzen duena? Ez da erraza ere gertaerak zorrotz aztertzen jarrita bakoitzak jokatutako rola, esan zein egin gabeko horren bidez ehundutako konplizitate sareak alegia, onartzea. Aitaren eta Begoñaren jarrera pasiboak eraginik izan baitzuen Arrateri gertatu zitzaion horretan, Arratek ahizpa zaharrenaren bizimodu miserablearen aurrean erantzukizunik baduen bezala. Biktima-egoera ez da absolutua; ez du bat jazartzaile bilakatzetik aske uzten. Era berean, biktimak biziraule ere badira eta horrek ez die beren sufrimenduari zilegitasunik kentzen.

Adiskidetze prozesu horretan, une batean gizabanakoaren biziraupenerako ezinbesteko bilakatzen den ihesak, geografiko —Arratek Mendebaldeko zurien fantasia den “Afrika”-rako bidea hartzen du— zein psikologikoak, itzuleraren aukerari bide egin behar dio. Arrate eta Begoña gertaeren tokira itzultzen dira, amaren etxera, hura desmuntatu, batak bestea barkatu zein beren buruak barkatu ahal izateko. Urrats horiek guztiak betetzea beharrezkoa dute ama konplize izan zuen sistema patriarkaletik aske geratu ahal izateko.

Izen bereko antzezlan batean oinarriturik dago “Koadernoa zuri” eta nabaria da hori; eszenen gaineko argibiderik eskaintzen ez bazaigu ere, antzezlan baten antzera irakurtzen da liburua. Pasarteen laburtasuna eta idatzi gabeko hori lagungarri suertatzen da eszenaren tentsioa indartzeari begira. Maiz, ordea, zerbait falta den sentsazioarekin geratzen da bat eta aktoreen presentzia fisikoak kontakizunari gaineratuko liokeenaren gainean espekulatzen hasten da.

Azken kritikak

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Puta zikinak
Juno Mac / Molly Smith

Irati Majuelo

Hezurrezko kaiolak
Hasier Larretxea

Jon Martin-Etxebeste

Heriotzari aurrez aurre begira
Oskar Gaztelu

Mikel Asurmendi

Gari eta goroldiozko
Anari Alberdi Santesteban

Ibai Atutxa Ordeñana

Winesburg, Ohio
Sherwood Anderson

Nagore Fernandez

Suite frantsesa (bertsio argitaragabea)
Irene Nemirovski

Asier Urkiza

Haragizko mamuak
Karmele Mitxelena

Jon Martin-Etxebeste

Sorgin-argien ehizan
Joan Mari Irigoien

Mikel Asurmendi

Balio erantzia
Ekaitz Goikoetxea

Mikel Asurmendi

Berriz zentauro
Katixa Agirre

Amaia Alvarez Uria

Poesia kaiera
Federico Garcia Lorca

Nagore Fernandez

Humanitatearen une gorenak
Aritz Galarraga

Asier Urkiza

Soniexka
Ludmila Ulitskaia

Ibon Egaña

Artxiboa

2023(e)ko urtarrila

2022(e)ko abendua

2022(e)ko azaroa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

Hedabideak