kritiken hemeroteka

6.995 kritika

Azken kritikak

« | »

Beti eder dena / Karlos Linazasoro / Erein, 2006

Adimenaren jokoa Felipe Juaristi / El Diario Vasco, 2007-02-02

Ez da jenero (ezta enero ere) erraza aforismoena. Egia esan, idazle aforismozale adina aforismo klase dago, eta horrek esan nahi du “hainbat buru hainbat aburu” bezala “hainbat lirismo hainbat aforismo”, bertsotan hasiz gero. Badu bertsogintzarekin zerikusia, hitzak jokoan eta jolasean jartzeko ekimen ludiko (alegia lurtar) talogarriariaren ondorioz (barka, txalogarri esan nahi nuen). Esateko: “Beti eder dena, ez da ederrena”. “Ezer ez da betiko, dena betiko delako”. Irudi eta pentsamendu joko eta jolasa ere bada hortxe, koanto. Aforismoa lantzen duenak, dena dela, perla-hazlearena egiten du, perla on eta eder bat (begi eder dena) eskuratzeko, maskor asko bota behar. Aforismo eder bat lortzeko ere, orri asko bota behar (zakarrontzira edo zekorrontzira, auskalo). “Zakarrontzian umiltzen diren eskuizkribuak”, idazleak esaten digun bezala. Edo bestelako hitzez esanda: “aforismoak dieta zorrotzak egiten duten nobelak dira”.

Teoria hori, zeinaren arabera aforismoa nobela argala baita, lehendik ere landua du Karlos Linazasorok. (ikus bedi Bestiarioa). Txantxa usaina du den horrek, eta txantxa modura kutsagarria da guztiz. Baina badira benazko aforismoak ere liburuan: “Literaturak, ia beti, idazlearen eskastasuna argitaratzen du”. Alderantziz ere esan daiteke, baina hori beste kontua da.

Aforismoa, ezer izatekotan, adimena da, adimen laburtua, adimen saltaria, adimena sutan. Laburtasunak erabakitzen du. Aforismoa salda egiteko pastilla kontzentratu horietakoa bezalakoa da. “Osoagoa naiz, neu gabe”. Salda osoa, saldarik gabea. Espiritu huts, irudi huts, hitz huts, baina sekula ez hutsaren espiritu, irudi edo hitz.

Poesia ere bada aforismoa, baina zabalpenik behar ez duen poesia, hitzaren neurriko neurritasuna. Izan ere, adimenaren neurria neurririk gabeko adimena da, adimen infinitua.

Poliki irakurri behar dira testuok, poliki eta saltaka, batetik bestera igaroz, hestetik hestera bezala. “Galdua naiz, baina ez galdu naizelako”. Beti dago zer aurkitu, galduan ere.

Azken kritikak

Biennale
Beatriz Chivite

Igor Estankona

Demokraziaren pribatizazioa
Jule Goikoetxea

Peru Iparragirre

Azala erre
Danele Sarriugarte

Javier Rojo

6012
Karlos Linazasoro

Aiora Sampedro

Filiala
Sergei Dovlatov

Joannes Jauregi

Zaldi mamarroa
Ekaitz Goienetxea

Iratxe Esparza

Bihotz handiegia
Eider Rodriguez

Hasier Rekondo

Pelegrinak
J.E. Urrutia Capeau

Javier Rojo

Zaldi beltzak zeruan
Txomin Peillen

Peru Iparragirre

Tiroa kontzertuaren erdian
Belen Gopegui

Aritz Galarraga

Zaldi mamarroa
Ekaitz Goienetxea

Javier Rojo

Zauri Bolodia
Oier Guillan

Aiora Sampedro

Azala erre
Danele Sarriugarte

Joannes Jauregi

Jainkoen zigorra
Alberto Ladron Arana

Iratxe Esparza

Artxiboa

Apirila 2018

Martxoa 2018

Otsaila 2018

Urtarrila 2018

Abendua 2017

Azaroa 2017

Urria 2017

Iraila 2017

Abuztua 2017

Uztaila 2017

Ekaina 2017

Maiatza 2017

Hedabideak