« Itsaso oso bat tarteko | Ermuko Espirituari bai »

Azalaren azpitik / Eukene Lizeaga / Edicionesbeta, 2006

Azalaren azpitik Maite Lopez Las Heras / kmk.gipuzkoa.eus, 2024-05

Azalak memoria omen du; alegia, orbanak behinolako eguzki-printzen ziztaden oroipen aleak ei dira. Azalak gehiegikeria salatuko du berea ez den kolorea erakusten hasi orduko. Azala iluntzean, egia azaleratzen baita, gezurrez mozorrotuta. Beraz, Lizeagaren hitzetan, azpialdea da egiarekin lotura estuan dagoena, inork ikusten ez duen hori, hain zuzen.

Egia, hortaz, izatekotan, azalaren azpian dago, hipodermisean, dermatologoek esango luketen eran. Poeta donostiarra memoriaz ari da, besteak beste, liburu hau osatzen duten poema labur eta sotil gehienetan. Naturaren topikoez baliatzen da usu egilea hizkera errazean azalekoak ez diren gaiez jarduteko, urteak joan ahala, inoiz aldatzen ez diren edukiez, kasu. Azalberritu arren, gizakion eginkizunak, inurrien ber gisan, berdinak direla gogorarazten digu, betiere udaberriko eguzkiaren begi gardenen izpiekin alaitzeko ahalegin hauskaitzean.

Oroipenaren katarsia aitzurtzen zaigu azalean, apurka-apurka, dermisaren geruza guztiak zulatu eta barreneraino poemen azala geurearekin ukitzen goazen heinean irakurketaren konpas geldiezinean. Askatasunaren azala ukitzeko, esaterako, beste edozein lorpen bezala, aurrez norberak eraiki dituen eta sinetsarazi dizkioten beldurrak baztertzeak eskatzen duen doitasuna urteekin soilik lortzen den umotasunera heldu behar da.

Eta adinaren irakaskuntza larruazalak nabarmenki erakusten du, tolestura eta zimurduren bidez, hostoak tolesten diren eran, euria erakartzeko. Gizakiok hainbat ekintza disimulatzen egindako ahaleginak errotik deuseztatzen ditu azpialdetik elikatzen den gainazalak. Gizakiok baino ez gara, Lizeagaren hitzek bete-betean asmatzen duten gisara, gerra guztien zein bake guztien jabeak.

Azaluskeriarik gabe, bere garaiko itxurakeriaren kritika ere tartekatzen du poetak ekintza lotsagarriak, falaziak eta kontzientziarik eza giroaren jabe egin direla baieztatzerakoan. Gaurko lotsak, ezkutatu gabe, egun-argitan eta kaleetan azaleratzen direla dioenean, nostalgiaren orbanak nabari zaizkio poetari azalaren memorian. Nostalgia, ondo dakigunez, itzuleraren mina baita.

Baina bereziki sekula azaleratuko ez diren hitzen poetikak osatzen du liburu hau; betirako barnean geratuko direnak, azalaren azpitik barreiatuko direnak, alferrik sakabanatuko ez direnak, leialenak zaizkigunak, hitzak ere azalean gordetzen ditugulako, edo haren oroipenean.