kritiken hemeroteka

8.335 kritika

« | »

Argialdiak / Miriam Luki / Susa, 2023

(Des)enkontruak Ibon Egaña / Deia, 2023-06-24

Argialdiak izenburua jarri dio Miriam Lukik estreinakoa duen ipuin-liburuari, eta tituluak jasotzen du narrazio hauen poetikaren arrastorik. Bederatzi ipuin hauetako pertsonaien bizitzan, izan ere, suertatzen dira argialdiak, ustekabean, bizitza inarrostera datozen kolpe txiki edo ez hain txikiak: ezkutuko egia-zati bat bistaratzen denean, edo ordura arte hitzez jarri ez den zerbaiti hitzak jartzen zaizkionean, errealitatea bera eraldatuz.

Pertsonaien arteko enkontruz (eta desenkontruz) beteta daude Lukiren kontakizun hauek: kartzelatik atera berri den gizonaren eta bikotekidearen artekoa, hil hurren den aitak batzen dituen bi ahizpena, edo iheserako plana adostu duten bi lagunena. Elkarrekiko topaketan eta haren ondorenean baino, enkontruaren aurreko uneetan jartzen dute arreta maiz ipuinek, sarritan topaketak baino haren posibilitateak eragiten dizkigulako galderak. Eta hala galdetzen digute testuok nor garen besteekiko, zer garen beste horren aurrean, nola definitzen gaituen ingurukoekiko harremanak gu. Enkontruak ez dira beti desiratuak, eta Nora ipuinean, enkontruaz baino topaketaren aukerak eragindako beldurraz ari zaigu ipuina, eraso matxista baten traumak markatutako pertsonaiaren inguruko kontakizunean. Inbasioan, aldiz, itxialdiaren ondorioz elkarrekin egon ezin duen bikoteaz, eta ezin horrek harremanari buruz sortzen dituen galderez. Testuinguru eta pertsonaia diferenteen bidez bada ere, ipuinek ederki esploratzen dituzte pertsonaiak bestearen aurrean jartzeak eragiten dituen emozioak eta galderak. Liburuan elkarrizketa zuzenekoak gutxi badira ere, egoera horiek ematen duten dialogismorako aukeraz ere baliatzen da idazlea, pertsonaien arteko kontrastea bilatuz, ikuspuntuak kontrajarriz. Bitasun hori narratiboki ere ustiatzen da ipuinen batean, forma literario interesgarriak sortuz (Soufflea-n, kasu).

Anitzak dira bederatzi ipuinotako pertsonaiak, baina deigarria egiten da ia guztien karakterizazioan lanbideak duen pisua: okina, etxeko langilea, harakina, arropa-saltzailea, itzultzailea… xeheki deskribatzen du Lukik okinak nola labean sartu aurretik ogi-barrei lerroak egiten dizkien, edo saihetsak nola ebakitzen dituen harakinak, itzultzaileari zenbat leku jaten dion buruan hitz egokia aukeratzeak. Denbora eta bizitza markatzen, determinatzen du lanak ipuin askotan, eta idazleak materialtasun horretatik eraikitzen ditu pertsonaiak. Nago fisikotasunari emandako arreta horrek egiten duela berezi eta interesgarri Lukiren begirada, besteak beste. Eta pertsonaiei buruz aritzean ere haien gorputzetan jartzen du arreta narratzaileak: hazten ari den buru batean, belauniko komun-zuloaren aurrean dagoen gorputzean, atzamarrean estuegi geratzen den eztei-eraztunean. Hala, gorputzen, lanaren eta objektuen materialtasun horretatik hitz egiten digute ipuinek bikote-harremanaz edo familia barruko gatazkez, baina baita ere lan-esplotazioaz, botere-harremanez edo matxismoaren mendean bizitzeaz. Zutik eta zuzen baino sarritan lau hankan edo belauniko egon behar duten gorputzez.

Ideietatik bainoago keinuetatik, usainetatik edo objektuetatik abiatzen da idazlea ipuinak osatzeko, eta hala lortzen du atmosfera propio bat eraikitzea ipuin bakoitzari, ahalik eta elementu gutxien erabiliz, eta irakurleari ipuinak osatzeko tartea utziz. Garapen narratiboan bainoago, une eta giro jakinak sortzeko trebezian dago narrazio labur hauen indarra, izan ere, baina baita pertsonaien eraikuntzan ere, eta orobat idazlearen berezko estiloan: zorrotz behatzen duen narratzailea, ironiari tartea uzten diona, eta hitz doia aurkitzen duena aldiko.

Azken kritikak

Horma
Marlen Haushofer

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Ura ez baita beti gardena
Xabi Lasa

Joxe Aldasoro

Zoo
Goiatz Labandibar

Paloma Rodriguez-Miñambres

Xomorroak
Julia Guillamon

Nagore Fernandez

Monogamoak
Iñigo Astiz

Asier Urkiza

Metamorfosia
Franz Kafka

Aritz Galarraga

Mesfida zaitez
Bea Salaberri

Jon Jimenez

Nazionalismoaren alde eta aurka
Joxe Manuel Odriozola

Mikel Asurmendi

Itzalen tektonika
Itxaro Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Manttalingo alaba
Mikel Etxaburu

Jose Luis Padron

Nazioa eta hizkuntza Humboldten pentsamenduan
Iñaki Zabaleta Gorrotxategi

Jon Jimenez

Etxe bat norberarena
Yolanda Arrieta

Irati Majuelo

Hormako atea eta beste ipuin batzuk
H.G. Wells

Hasier Rekondo

Zeru-lurren liburua
Jon Gerediaga

Jon Martin-Etxebeste

Artxiboa

2024(e)ko ekaina

2024(e)ko maiatza

2024(e)ko apirila

2024(e)ko martxoa

2024(e)ko otsaila

2024(e)ko urtarrila

2023(e)ko abendua

2023(e)ko azaroa

2023(e)ko urria

2023(e)ko iraila

2023(e)ko abuztua

2023(e)ko uztaila

Hedabideak