susa | literatur emailuak | literaturaren zubitegia | euskarari ekarriak | armiarma | klasikoak | aldizkarien gordailua | basquepoetry | ipuina.eus | ganbila.eus

« Lagunarte onean | Etorkizuna erorkizun —ez beste— »

Animalia domestikoak / Esti Martinez / Elkar, 2023

Irribarre samurrak Joxe Aldasoro / Deia, 2023-06-10

Estibaliz Martinez Diaz de Cerio Iruñean jaio zen 1991n. Hainbat sari irabazitakoa da, tartean, Petri Atarrabikoa, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren sormen lehiaketa eta Egile Berrien aipamen berezia. Donostia Kultura saria eskuratu ondoren publikatu zuen Azalberritze bat (Balea Zuria, 2018) poema-bilduma. Animalia domestikoak (Elkar, 2023) da argitaratu duen lehen ipuin-bilduma.

Pertsonaiei korapilatu egiten zaie bizitza, edo ez dakite korapilaturik dutela jada, edo korapilatu egiten dute mataza askatzeak zentzua eman diezaion bizimodu aspertuari. Gertuko harremanei eutsi die idazleak, familia eta bikote harremanei batez ere, non amatasunaren elementua nabarmena den sarri.

Ipuin gehienen tramaren elementuak (pertsonaien lanbideak, afizioak eta gertakizunak) kontatzen den konfliktoaren metafora dira: suak hartuko du aspaldiko bikote ohiaren eraikinak bisitan joaten zaionean, harremana itota du putzutan ibiltzen den bikoteak, kabi abandonatuaren sindromea du bikote ornitologoak. Gaiak serioak izan arren irribarrea sorrarazi didate ipuinek, gozoa batzuetan, mikatza besteetan. Pertsonaia batzuei ezaugarri negatiboek gailentzen zaizkie: ez serenitatearekin baizik eta utzikeriarekin erlazionaturiko patxada dutenak, erosketak egiterakoan urduri jarri eta lotsatu egiten direnak, zaletasunei harremanei edo etxeari baino lehentasun handiagoa ematen diotenak, ilargiarekiko distantzia eta itsasaldietan duen eraginean pentsatzen baino ogi bolatxoak egiten agortzen dutenak imajinazioa, afekturik (ez hitzezko, ez gorputzezko) demostratzeko gai ez direnak, ardurei uko egiten diotenak, etxeko lanak egiteko apunteak behar dituzten inutilak, aukeratzerakoan ardo botila lehenetsiko dutenak kapazua baino.

Etxean bezala ipuinean inbidia txikiak, zelo absurdoak edo auto-estimu faltak, auskalo, eramaten du protagonista egingo ez genituzkeen ekintzak gauzatzera, edo agian bai, bere burua nabarmen, lotsagarri uzteraino. Animalia domestikoak. Protagonistari, egunerokoak konpartitzen duen pertsonarekin egoteak asperdura, desilusio eta agian nazka puntua ere bai. eragiten dio. Ez dio arazoari heltzen. Beste partea arazoa dagoenik ere ez da konturatzen. Habiak hutsak. Karlos eta Mila, bi jubilatu. Batak neurria hartu dio bizitzari, bestea berandu iritsi da hitzordu garrantzitsuetara, beti. Bizitzak ala beldurrak bizi, koska, hor. Surik ezean. Bikote ohien artekoak aireratzen diren kontakizuna, berotu bai baina lehertzera iritsiko ez den konfliktoa marraztuz. Putzuak. Bikote frikiak harreman frikia. Batak ilargia bitarteko distantzia eta itsasaldietan duen eraginari buruzko hipotesiekin egiten badio aurre elkarbizitzak eragiten dion asperdurari, besteak bazkalostean ogi bolatxoak osatuz. Barregarria. Hautsaren ondorengoan. Aita-semearen arteko erlazio edo erlazio ezaren zioak. Biak ala biak ezgai arazoa ekiditeko, aurre egiteko ondoren eta urteak aurrera egin ahala ez konpontzeko, ezta ahazteko ere. Edo bai. Munstro odola. Haurtzarora egindako bidaia. Ederra. Argazki bat. Bildumako kontakizunik borobilena nire gustutan. Zaila da gehiago esatea hainbeste pertsonaren inguruan hitz gutxiagotan. Ahotsa hartuko dute protagonistek eta irribarrea piztu arazi. Bukaera ireki eta ezin samurragoarekin.