kritiken hemeroteka

7.979 kritika

Azken kritikak

« | »

Krakovia / Goizalde Landabaso / Erein, 2021

Haluzinazioaren ondorena Irati Majuelo / Berria, 2022-01-16

Leku ezezagun bat, zuriz jantzitako jendea, drogak, galderak eta galderak. Ezinegona eta noraeza, beste planeta bat ote da? Barneko hotsak bakardadea arindu nahian. Horrela hasten da Goizalde Landabasoren lehendabiziko eleberri motza, Krakovia.

Ordea, ez da unibertso paralelorik, ez eta konspirazio makurrik ere, gaixoaldi baten bizipenak dira liburuan kontatzen direnak, irudimen handiz metamorfoseatuak, hori bai. Absurdo kafkiarraren ildotik egin du kontakizuna Landabasok, hasiera batean ez dago argi protagonista non dagoen, zergatik eraman duten hara, zer ari den gertatzen bere inguruan. Eta angustia, lehen pertsonan adierazitako angustia kafkiarra luzatzen da eleberri osoan zehar, istorioa gidatuaz. Horren adierazle handiena da eleberrian ongi bereizten den denboraren pertzepzioa: gaixoarena, geldoa eta pisutsua; langileena, errutina azkarra; eta kanpoko munduarena, iragankorra eta etereoa.

Baina, finean, ospitaleratze baten kronika da Krakovia, eritasuna izendatu eta tratatzeko itxaronaldiak markatzen duen gaixo baten bizipena. Lehen pertsona singularrean agertzen da pertsonaia nagusia, haren pentsamendu eta elkarrizketen bidez daki irakurleak egoeraren berri. Alabaina, aipatzekoa da imajinazio handiko protagonista dela: ezizenak jartzen dizkie ospitalean daudenei, esajeratua da eta hiperbolerako joera etengabea du, baina, bereziki, umore beltza erabiltzen du defentsa mekanismo modura. Ironia iluna da bere bazka. Horrek kontakizunaren estiloa zipriztintzen du eta erritmoa markatzen: indarrez jaulkitzen den ibai baten jarioan doa, ekaitz-osteko korronte gainezkatsu eta desordenatua da.

Izan ere, idazketa automatikoaren kutsuaz, kontzientzian pentsatu ahala edo elkarrizketetan mintzatu gisara idazteko saiakera egiten du Landabasok, baina ezin esan horretan asmatu duenik. Bereziki lehendabiziko atalean, non haluzinazioak, ametsak eta errealitatea tartekatzen diren, bortitza gertatzen da irakurketa, ez protagonistaren noeraeza trasladatzen diolako irakurleari (hori lortzen du), baizik eta oihu, kantu zein sukar-ametsen idazkera estiloak ez baitio mesederik egiten testuaren osotasunari, beren naturaltasunean artifizial. Esan daiteke naturaltasuna dela baliabide zailenetarikoa literaturara ekartzen, pintzel fin-finez egin beharreko aurre-lanketa handikoa, eta idazleak saiakera ausarta egin badu ere, ez du erdietsi.

Egia da, aurrera egin ahala eta protagonistaren hasierako shock-a irakurlearengan ere digeritu ostean, argitzen eta gorpuzten doala eleberria. Hari-mutur gehiago agertzen dira eta ospitaleko erizain, mediku eta gainerako gaixoek kolorea eta bizitasuna ematen diote kontakizunari, nahiz eta euren pertsonaiek ez duten garapenik. Zenbaitetan errepikakor suerta daitezke bai protagonistaren pentsamenduak eta kexuak, bai idazleak erabilitako hainbat baliabide (“txiste txarrak”, hitz joko agerikoak). Oro har, irakurketa arina eta umoretsua bilatzen duen lana da Landabasorena.

Azken kritikak

Austerlitz
W.G. Sebald

Irati Majuelo

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Ibon Egaña

Begiak zabalduko zaizkizue
Irati Jimenez

Paloma Rodriguez-Miñambres

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Maddi Galdos Areta

Azken etxea
Arantxa Urretabizkaia

Nagore Fernandez

Liztor mutanteak
Santi Leone

Asier Urkiza

Urtu aurretik
Xabi Borda

Paloma Rodriguez-Miñambres

Gaueko eztabaidak
Agustin Arrieta Urtizberea

Mikel Asurmendi

Mina hartzeko ere
Juan Luis Zabala

Irati Majuelo

Eraikuntzarako materiala
Eider Rodriguez

Amaia Alvarez Uria

Uda betea
Aritz Gorrotxategi

Hasier Rekondo

Analfabetoa
Iñigo Astiz

Mikel Asurmendi

Faith
Lander Garro

Asier Urkiza

Samuel eta Slawo
Karlos Linazasoro

Nagore Fernandez

Artxiboa

Maiatza 2022

Apirila 2022

Martxoa 2022

Otsaila 2022

Urtarrila 2022

Abendua 2021

Azaroa 2021

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Hedabideak