kritiken hemeroteka

8.031 kritika

Azken kritikak

« | »

Uda betiko balitz / Xabier Mendiguren Elizegi / Elkar, 2003

Udaminez Maider Ziaurriz / Berria, 2003-08-02

Urte sasoi honetarako ezin liburu aproposagoa kaleratu du Xabier Mendigurenek Elkar argitaletxearekin: Uda betiko balitz. Gaztetxo askoren eta hain gazteak ez diren beste hainbaten nahikunde konpliezina —uda oporrekin lotzen dutenena batez ere!—. Uda betiko balitz, ordea, ezin malenkoniaz atzera begiratu eta soilik udan gertatzen bide diren bizipenak oroituz aho-gozorik egin; eta, antza denez, nerabezaroko sentimendu horiek berritzera dator Mendiguren eleberri honekin, bere baitan liburuak idazteko emari agortezina aurkitu balu bezala; izan ere, joera duenez, bere bizitzatik, bere gaztetako esperientziatik hartu ditu liburua harilkatzeko osagaiak, nahiz eta emaitza ukitu autobiografikoak dituen fikziozko eleberria izan.
Hain zuzen, udako egun batzuk udalekuetan ematen dituzten gaztetxo batzuen ibilera gazi-gozoak kontatzen ditu Mendigurenek eleberri honetan: 12, 14 eta 16 urteko nerabeak dira protagonista. Hala dago liburua antolatua, gainera: hiru ataletan, alegia; eta atal bakoitza udaldi batean girotua dago: 1976, 1978 eta 1980an hain zuzen. Baina udalekuak ez inon ez inoizko tokiren batean izaten direla ematen duen arren, diktaduraren ondoko giro politikoa iragazi egiten da haur izateari utzi eta helduen kontuen berri jakin nahi duten neska-mutil hauen bizitzan; azal-azalean geratzen diren gertaerak dira, ordea, aparteko presentziarik eta eraginik ez dutenak. Bestalde, nerabe hauen heltze prozesua ere azaltzen zaigu neurri batean: lehenengo bi ataletan begiraleen bizkar bihurrikeriak eginez sekulako azioa egin dutela uste duten gaztetxo horietako hainbat begirale ageri zaizkigu hirugarrenean, txanpon beraren alde bi bihurtuta.
Eta hor ere begirale ibilitako garaia berritu nahi izan du Mendigurenek; garai gogoangarriak inondik ere, poza baita liburu honetako sentimendu nagusia; hala adierazi du, behinik behin, egileak berak. Ez dut nik halakorik sumatu, ordea: ez pozik, ez tristurarik. Egia da protagonistak gaztetxo diren aldetik, adin horretako neska-mutilen inozentzia eta sotiltasuna nabarmentzen dela eta beren “arazoak” aro zoriontsu baten zantzu direla: lagunen isekak jasan behar dituen potoloaren gorabeherak, gaixotu eta ohean egon behar duen neskaren bakardadea, gustuko neska zein duen aitortu behar izan duen mutilaren lotsa… Eta, oro har, gustura irakurtzen den arren, ez doa entretenigarri izateaz haraindi; azken batean, egilearen oroitzapenak libururatzeko ahalegina da, eta egia bada ere egileak bere bizipenak dituela iturburu joriena, ezagutzen ez duenaz nekez idatz baitezake, oraingoan, aski ondorio epela izan du: nerabe batzuen udaldia erakusten du, eta eleberria bera ere udalekuetara joateko adinean dauden gaztetxoentzako modukoa dela esan daiteke.
Gainerakoan, irakurterraza da oso, eta Xabier Mendigurenek ohi duen moduan, hizkera arin eta txukunean idatzia. Bestalde, eta idazkeraz ari garelarik, ezin aipatu gabe utzi atal bakoitzaren buruan tartekatzen dituen gutunak: kapituluan barrena hirugarren pertsonan kontatutako gertakariak lehenengo pertsonan azaltzen dizkigu gero, eleberriaren ardatza den nerabearen ikuspuntutik, aurreko orrialdeetan azalean gelditutako pasadizoak gorpuzteko saioan: aita-amei, arrebari, osaba-izekoei, lagunei… idatzitako gutunak dira, eta pasarte horietan dago batez ere eleberri osoaren xarma eta grazia: herri hizkeraz idatziak daude, gipuzkeraz hain justu, eta bizitasun eta freskotasun handia darie. Gainera, idazlearen adinari egokituak daude, eta ez dira falta, noski, adin horretako gazte batek egingo lituzkeen ortografia akatsak. Horretaz gain, polita da, gutuna norentzako den, idazkera ere nola aldatzen den ikustea. Izan ere, horrelako erreferentziak beharrezkoak dira euskalkitik baturako jauzia ez dadin hain larria gerta.

Azken kritikak

Landura
Jose Luis Otamendi

Maddi Galdos Areta

Samuel eta Slawo
Karlos Linazasoro

Aitor Francos

Infinitua ihi batean
Irene Vallejo

Jose Luis Padron

Liztor mutanteak
Santi Leone

Mikel Asurmendi

Landura
Jose Luis Otamendi

Jon Martin-Etxebeste

Amaren heriotzak libreago egin ninduen
Mari Luz Esteban

Mikel Asurmendi

Feminismoa denon kontua da
Bell Hooks

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bar Gloria
Nerea Ibarzabal Salegi

Jon Martin-Etxebeste

Ekaitza eta beste 34 ipuin
Kate Chopin

Amaia Alvarez Uria

Desertuan behatxuloa
Anjel Lertxundi

Ibon Egaña

Araka ditzagun gure bazterrak
Askoren artean

Jon Martin-Etxebeste

Kandelikara
Harkaitz Cano

Peru Iparragirre

Zoonomia
Nerea Arrien

Paloma Rodriguez-Miñambres

Itzalen distira
Arrate Egaña

Hasier Rekondo

Artxiboa

2022(e)ko urria

2022(e)ko iraila

2022(e)ko uztaila

2022(e)ko ekaina

2022(e)ko maiatza

2022(e)ko apirila

2022(e)ko martxoa

2022(e)ko otsaila

2022(e)ko urtarrila

2021(e)ko abendua

2021(e)ko azaroa

2021(e)ko urria

Hedabideak