kritiken hemeroteka

7.821 kritika

Azken kritikak

« | »

Poesia kaiera / May Ayim (Garazi Ugalde Pikabea) / Susa, 2020

Eguneroko mikroerasoak Igor Estankona / Deia, 2020-12-19

Etiketa baino gehiago delako pertsona, azalaren kolorea baino sakonagoa auzia, May Ayimek idazten du ahaztu gabe nor den, baina batez ere ahaztu gabe zer eskematan sailkatu gura duten gizartea dominatzen dutenek. Poema hauek haserrearen poemak izan behar lukete, baina gozotasunarenak dira, zapalduek euren zapalkuntzaz jabetzeko egiten duten bide malkartsu eta berdeari buruzkoak.

Garazi Ugalde Pikabeak bizi, kartsu, zehatz itzuli du May Ayim (Hamburg, 1960 – Berlin, 1996), biziak, kartsuak eta zehatzak izan zirelako bere geziak ere: “Afro-alemana zara?/ … a, ulertzen dut: afrikarra eta alemana./ Nahaste interesgarria da!/ Badakizu, batzuek oraindik ere uste dute/ mulatoak nekez/ iritsiko direla/ zuriak bezain urrun// Nik ez dut uste hala denik./ Heziketa egokia jasota, jakina…”. Beñat Sarasolak hitzaurrean ederto definitzen ditu poema hori zein bere poesiaren zeharlerroak, alegia, errebeldia eta iritzi kritikoa: “Bereziki gurasokeriazko diskurtsoak zituen jomugatzat Ayimek, arrazakeria isil hori, etorkorra dena ulerkorra bainoago. Izan ere, irakurleari atsedenik ematen ez dion poesia da berea, ez boteretsuen ez besteen hobenik garbitzen ez duena.

Izan ere, May Ayimek poeta zela bazioen, jendeak zioen, “o, ez”. Eta gutxiespen horren aurka egiteko harrotasunaren eta identitatearen bidea hartu zuen, marginalizatuen poesia: “arrazakeriaren, sexismoaren eta antisemitismoaren/ erritmora nahi gaituzte bakartu gure historia birrindu/ edo ezagutezin izateraino/ mitifikatu/ zuri-beltzeko blues bat da/ blues bat da”.

Niretzat aurkikuntza izan da idazle hau, arreba hau. Sustrai afrikarretatik erauzia, bere buruari buruz idazten du Alemaniako tabu handi bati buruz idatziko balu legez.

Agian horregatik iristen zaio irakurleari barru-barrura; esperientzia pertsonal konpartitu bat dakarrelako. Egunero-egunero emakume askok sufritzen duten egoera hartzen du ahotan, horren inguruko diskurtso konplikaturik eraiki gabe. Ez du leziorik ematen, ez du teoriarik lantzen. Lan akademikoetan sakondu zuen, bera pedagogoa izaki, mekanismo, eskema eta morrontza-egituren funtzionamendua. Dokumentazio eta politizazio zereginetan identifikatu zituen arrazismoaren eta sexismoaren mozorroak. Eta gero poesiara datorrenean ahotsa jartzen die horiei guztiei, baina sentimendu bihurturik, ibai bihurturik: “eskatu gabe/ ematea/ jabe egin gabe/ hartzea/ arrazoirik gabe/ partekatzea/ indartsu izatea/ askatasunerako”.

Begien bistakoa salatzen du May Ayimek; normal irizten diogun anormalidadea. Bere poesia irakurrita konturatzen da bat hizkuntzaren bi ahoez, baztertuei nola ebats diezaieketen hitzen biolentziaren bidez duintasuna eta nola, hitzen bidez, berreskuratu dezaketen ebatsitakoaren zati bat. Audre Lorderi (New York, 1934 – Saint Croix, 1992) diotso berari esker dakiela beltza, erresistentea eta “afro-alemaniarra” dela, hitza bera ere asmatu behar izan baitzuten borrokarako eta sentitzen zuten izatea definitzeko. May Ayim ez zen inongoa, bere aberria oraina izaki: “nire aberria/ oraina da/ atzokoaren eta biharkoaren/ arteko espazioa/ hitzen/ aurreko eta ondoko/ isilunea/ bizitzaren/ duda-muda”. Eta egun batez, hala, bere aberri normal batez, bezperaren eta hurrengo egunaren artean, buruaz beste egitea erabaki zuen, 36 urterekin.

Azken kritikak

Han ez banengo bezala
Slavenka Drakulic

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Igor Estankona

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Jon Martin-Etxebeste

Bizitzak
Koldo Alijostes Bordagarai

Mikel Asurmendi

Udaberria sutan
Joxemari Iturralde

Igor Estankona

Profeten iruzurra
Amaiur Epher

Ibon Egaña

Garen hori
Ana Urkiza

Mikel Asurmendi

Ez dakit zertaz ari zaren
Ana Malagon

Irati Majuelo

Kafe tristearen balada
Carson McCullers

Amaia Alvarez Uria

Familiako lexikoa
Natalia Ginzburg

Paloma Rodriguez-Miñambres

Babel aurretik
Joseba Gabilondo

Mikel Asurmendi

Lazunak azkazaletan
Oihana Arana

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Bidaia (h)ariketak
Oihane Zuberoa Garmendia Glaria

Aiora Sampedro

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Nagore Fernandez

Artxiboa

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Urria 2020

Iraila 2020

Abuztua 2020

Hedabideak