kritiken hemeroteka

7.850 kritika

Azken kritikak

« | »

Andrezaharraren manifestua / Mari Luz Esteban / Pamiela, 2019

Subjektu zahar-berriaren aldarri Irati Majuelo / Berria, 2020-04-26

Erreferente da Mari Luz Esteban, bai antropologian, bai feminismoan, eta euskal letretan oro har. Bere lan-lerroak modu integralean ulerturik, azken poesia liburu hau beste bidarri baten gisa ulertu beharra dago Estebanen bidean. Helburu zehatza dauka: andrezaharraren subjektua mahai gainean jartzea, bere aldarri eta deserosotasun guztiekin. Horretarako, egileak berezko dituen ahots desberdinak baliatzen ditu lanaren hiru ataletan zehar.

Lehen atalak Galdera-ikurra du izenburu. Izan ere, haurtzaroko begiradatik osatutako poemak dira, “zahartzea urrun eta arrotz/ nuen orain batean”. Bere inguruko emakumeak aurkezten dizkigu ahots honek, inuzentziaz eta miresmenez, garaiko topikotik urruntzen diren figurak eskainiz. Atalik intimo eta goxoena da, eredu-marko zurrunetik kanpoko ereduetan zahartzaroa deskubritzen doana. Hirugarren pertsona nagusi duten poema deskriptiboak dira, hizkuntza arrunt eta egunerokoz edertuak, liburuak aurrera egin ahala teknifikatzen joanen den hizkera baten lehen abiapuntua jartzen dutenak.

Gorputza dauka erdigunean Gorputzaren iragaitzak-ek. Atal honetan, zahartzaroa behatoki gisa proposatzen du jadanik heldu den emakume ahotsak. Gorputzaren aldaketek eta zahartzaroaren aurkikuntzek ardazten dituzten poemok, aro berri bat kontzienteki bizitzeak dakartzan onurez ari delarik. Sexualitatea, politika, adiskidetasuna, gugan zein horiengan nabari da denboraren arrastoa. Are, emakume heldu ezagunak hartzen ditu hizpide, eta hala emakume artista eta pentsalarien erreferentzia ugari egiten ditu Estebanek.

Azken atalean, Andrezaharraren manifestua-k liburuaren xedea berresten du: “Manifestu bat da/ zure garaiaren eta zure gizartearen/ Arrazoiaren aurka idaztea/ leiho bat zabaltzea etorkizunera”. Aurreko bi atalen justifikaziotzat har daiteke prosa poetikoan idatzitako aldarri segida hau. Subjektu poetiko/politiko bat aurkezten du Estebanen hirugarren ahotsak. Esperientzia eta gogoeta ugariren fusioa izanik, argi uzten du prototipoetatik urruntzeko nahia, baina beldur naiz zenbaitetan subjektuak utopiaren edo dena barnebiltzearen arriskua hartzen ez ote duen: “Aniztasun guztiak kabitzen dira nigan”. Kontraesanen pilaketak aniztasun horren kontraesanak ahultzera egiten du aldizka.

Hizkuntzak nabarmen egiten du kontzeptu tekniko eta akademikoagoen aldera, eta zenbaitetan gaiari buruzko ohar-koaderno bat dirudi manifestuak. Interesgarria oso, zaplaztekoen gisako ideiak gailentzean, baina beste zenbaitetan garatzeke utzitako apunte soilen forma hartzen dute. Prosaren eta poesiaren hibrido etengabea izanik, eta Estebanek darabilen hizkera ikusirik, esango nuke saiakeraren formatuak aukera gehiago emango lizkiokeela testuari gaiak merezi duen pisua hartu eta distira egiteko.

Helburu politiko nabarmena duen poesia da, beraz, Estebanena. Baina ez ñabardurarik gabea. Edergarririk gabe, arina bezain sakona izatea lortzen du tonu aldaketekin, nahiz eta andrezahar subjektuari buruz poesiaren mugetatik at irakurtzeko gogoz geratu.

Azken kritikak

Sortaldekoak
Hedoi Etxarte

Asier Urkiza

Dama
Jon Gerediaga

Nagore Fernandez

Bihotz-begietan
Xabier Lizardi

Igor Estankona

Argiantza
Pello Lizarralde

Jon Martin-Etxebeste

Taxiak ez dira inoiz gelditzen
Xabier Montoia

Txema Arinas

Eskuan beti zerbait
Maialen Berasategi Catalan

Irati Majuelo

Empar Pineda Erdozia: gorputzak hala eskatua
Kattalin Miner

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Zeruko belardiak
John Steinbeck

Hasier Rekondo

Arkanbele kantak
Mikel Taberna

Mikel Asurmendi

Urpean murgildu
Lidia Txukovskaia

Nagore Fernandez

Bertute txikiak
Natalia Ginzburg

Asier Urkiza

Algara mutilatuak
Ane Labaka Mayoz

Maitane Legarreta Etxezarreta

Haragi hosto
Juan Ramon Makuso

Jose Luis Padron

112 poema biziari hegalak jartzeko
Begoña Abad de la Parte

Ainhoa Aldazabal Gallastegui

Artxiboa

Urria 2021

Iraila 2021

Abuztua 2021

Uztaila 2021

Ekaina 2021

Maiatza 2021

Apirila 2021

Martxoa 2021

Otsaila 2021

Urtarrila 2021

Abendua 2020

Azaroa 2020

Hedabideak